دير مكافات :
سراى كيفر و پاداش ، كنايه از دنيا .
ديرينه :
كهن ، قديمى ، دير سال .
دينپناه :
پناهدهندهى دين ، حمايتگر دين ، آن كه از دين حمايت مىكند .
ديوان :
دفتر شعر ، بارگاه ، وزارتخانه ، نهاد و تشكيلات حكومتى .
ديوان :
دفتر شعر ، دستگاه ، وزارتخانه ، بارگاه .
ديوان عمل :
اداره و دفتر رسيدگى به اعمال .
ذ
ذخيره :
اندوخته ، پسانداز .
ذكر جميل :
ياد كرد نيكو ، به نيكى ياد كردن .
ذو الجلال :
صاحب جلال و شكوه ، شكوهمند ، از نامهاى خداوند .
ذو فنون :
صاحب فن و مهارت بسيار ، بسيار ماهر ، بسيار فريبنده .
ذيل :
دامن ، دامنه .
ر
راح :
شراب ، باده / شادمانى ، نشاط .
راوق :
صافى ، پالونه ، ظرفى كه با آن شراب و شير را صاف كنند ، جام شراب .
راه بردن :
راه يافتن ، پى بردن ، فهميدن ، دريافتن .
راهب :
عابد مسيحى ، كشيش ديرنشين و پارسا .
راهرو :
سالك ، روندهى راه .
راهگذار :
جاى گذر ، گذرگاه ، محل عبور كسى .
راهنشين :
آن كه در راه نشيند ، گذرى ، ( طبيب راهنشين : پزشك سيّار ، كه بيماران را سرپايى و در مسير راه مداوا مىكند / 471 )
راهنشين :
خاكسار ، درويش ، بىچيز ، گدا .
راى :
انديشه ، نظر ، ديدگاه .
رايت :
پرچم ، درفش ، علم .
رباب :
نوعى ساز ، مانند تار و ويولون ، رباب نيز تلفظ شده است .
رباط :
كاروان سرا . ( رباط دودر - دنيا / غزل 25 )
ربع :
خانه ، محله ، كوى .
رتبت :
درجه ، مرتبه ، رتبه .
رجعت :
بازگشت .
رجيم :
راندهشده . ( صفت شيطان : شيطان رجيم / 367 )
رحلت :
كوچيدن ، رفتن ، مردن .
رحيل :
كوچيدن ، رحلت .
رحيم :
مهربان ، بخشنده .
رختوپخت :
اسباب و اثاثيه ، وسايل زندگى ( پخت از اتباع است . )
رخ :
روى ، چهره ، صورت / مهرهاى در شطرنج ، قلعه نيز ناميده مىشود .
رخشان :
درخشان ، شفاف ، روشن .
رخش :
نام اسب سفيد رستم ، مطلق اسب و مركب .
رخصت :
اجازه .