يَعْلَمُونَ »
« 1 » ( كسانى را كه كافران جز خدا ميخوانند مالك شفاعت نيستند مگر آن كس كه براستى گواهى دهد و داند آن شهادت چگونه ميدهد ) كه آيات مزبور بدليل استثناء شفاعت را مىكند منتها بعد از آنكه خدا اذن دهد و رضايت داشته باشد و مراد از ارتضاء در آيات مزبور مرضى بودن دين مشفوع له است ، چنانچه شيخ طبرسى ( ره ) در تفسير مجمع البيان در ذيل آيه و لا يشفعون الا لمن ارتضى فرموده « لمن ارتضى اللّه دينه » و الا اگر مراد مرضى بودن جميع اخلاق و اعمال او باشد محتاج بشفاعت نيست مگر براى ارتفاع درجه ( مانند انبياء و اولياء ) .
اما اخبار : 1 - در تفسير آيه شريفه
« عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً »
« 2 » ( نزديك باشد كه خداوند ترا در مقام پسنديده برانگيزاند ) اخبار بسيار از طرق خاصه و عامه روايت شده كه مراد از مقام محمود شفاعت كبرى است كه براى پيغمبر اكرم صلى اللّه عليه و آله در روز قيامت مىباشد ، چنانچه در تفسير عياشى است ، و در مجمع البيان فرموده « اجمع المفسرون » و در تفسير برهان نيز از حضرت صادق و كاظم عليهما السّلام روايت كردهاند .
و قطع نظر از تفسير ، اين معنى از خود آيه نيز استفاده مىشود براى اينكه اولا - جمله « ان يبعثك » دلالت دارد باينكه اين مقام در روز قيامت براى او ظاهر مىشود و ثانيا - محمود را بطور مطلق ذكر كرده و حمد مطلق مختص بذات مقدس حقتعالى است زيرا انعام و احسان او بدون غرض و عوض و از روى اختيار و اراده مستقله است و اين نوع انعام و احسان براى غير خدا حتى انبياء ممكن نيست براى اينكه اولا - احسان آنها در حق امت بالاستقلال نيست ، بلكه محتاج بكمك حقتعالى است و ثانيا - بدون جزا نيست و از خداى خود جزاء ميخواهند .
و پس از تنزل از مقام واجب الوجود در ممكنات كسى كه خوان احسان او براى جميع ما سوى اللّه گسترده شده و لطفش سرتاسر ممكنات را فرا گرفته و همه
هامش
( 1 ) سوره زخرف آيه 86
( 2 ) سوره بنى اسرائيل آيه 81