دوم - در وجه دلالت آيه مزبور : كلمه
« إِنَّما »
باصطلاح اهل فن براى حصر است . - يعنى - ولايت منحصر به خدا و رسول صلى اللّه عليه و آله و امير المؤمنين عليه السّلام است و پيداست كه مراد از ولايت در آيه ولايت كليه است زيرا ولايتهاى جزئيه مانند ولايت پدر و جد و وصى و نحو اينها براى بسيارى از مردم ثابت بوده و منحصر به خدا و رسول صلى اللّه عليه و آله و على عليه السّلام نميباشد .
و قرائنى كه بر اين معنى دلالت دارد يكى اينست كه ولايت امير المؤمنين عليه السّلام عدل ولايت خدا و رسول قرار داده شده ، زيرا
« وَ الَّذِينَ آمَنُوا »
عطف به
« اللَّهُ وَ رَسُولُهُ »
است و معطوف در حكم معطوف عليه مىباشد - يعنى - همان معنائى كه براى ولايت خدا و رسول محقق است براى
« الَّذِينَ آمَنُوا »
امير المؤمنين عليه السّلام نيز ثابت مىباشد ، و بعبارت واضحتر آنكه استعمال لفظ در اكثر از معنى جايز نيست و اگر معنى غير از آن باشد اين محظور لازم آيد .
و قرينه ديگر ضمير « كم » در وليكم مىباشد كه خطاب بجميع مؤمنين است « 1 » زيرا مرجع آن
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا »
است كه در آيه قبل مىباشد .
بنابراين امير المؤمنين عليه السّلام ولايت كليه بر جميع طبقات مؤمنين تا روز قيامت دارد و به حكم عقل چنين كسى نميشود تابع اوامر ابو بكر و عمر و عثمان و محكوم به حكم آنها باشد بلكه آنها اگر جزو مؤمنيناند بايد تحت اطاعت او و مطيع اوامرش باشند و اگر نه قابل امامت نيستند و برخى از عامه دو اشكال به اين استدلال كردهاند .
هامش
( 1 ) در باب خطابات قرآنى بعضى گفتند مخصوص مشافهين و موجودين در زمان خطاب است و در باقى مكلفين بادله اشتراك تكليف ثابت مىشود .
و بعضى گفتند خطاب بجميع مكلفين تا روز قيامت است و تحقيق در مطلب همين قول اخير است و در محل خود از دو جهت آن را تقرير نمودهاند .
اول - آنكه متفرقات در ظرف زمان در وعاء دهر مجتمع مىباشد ، دوم - آنكه قضاياى حقيقيه ، احكام وارده بر موضوعات مقدرة الوجود است نظير قوانين مجعوله و كتب مصنفه علميه ، و اين مطلب علمى است ، و محل بحث آن در علم اصول است .