براى او نمىباشد ، و همين است معناى توقيع شريفى كه از ناحيه حضرت بقية اللّه صادر شده « اما الحوادث الواقعة فارجعوا فيها الى رواة احاديثنا فانهم حجتى عليكم و انا حجة اللّه » چنانچه بيان آن بيايد .
و خليفه : بمعنى جانشين است - يعنى - كسى كه در مسند ديگرى بنشيند و امور راجعه به او را انجام دهد ، و البته لازمه مفهوم اين معنى اينست كه بايد داراى شئونات و فضائل آن شخص تا حدى باشد تا بتواند عهدهدار امور راجعه به او بشود ، چنانچه در قرآن ميفرمايد :
« إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً »
« 1 » و نيز در باره داود ميفرمايد :
« إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ »
« 2 » كه چون حضرت آدم و داود و امثال اينها تا حدى بصفات الهى متصف بودند خداوند آنان را خليفه خود در زمين قرار داده .
و خليفه هر كسى را بايد خود آن شخص تعيين نمايد چه او ميداند كه چه كسى لايق جانشينى اوست ، بنابراين تعيين خليفه خدا ، و تعيين خليفه پيغمبر با پيغمبر است و تفصيل اين مطلب بيايد .
بالجمله از آنچه بيان شد معلوم گرديد كه امامت و ولايت و حجت و خلافت اموريست كه بايد بجعل و تعيين الهى باشد و چون كارهاى خدا تماما از روى حكمت و مصلحت است ( چنانچه در مبحث عدل گذشت ) و نقض غرض و اغراء بجهل بر او محال مىباشد ، لذا لازم است خداوند براى اين امور كسى را تعيين فرمايد كه داراى عصمت و صفات حميده و ملكات فاضله بوده و به آنچه امت محتاجند عالم و بلسان مختلف آنها عارف باشد تا بتواند احتياجات آنان را رفع نمايد ، نكته ديگر اينكه بعضى امامت را بمعنى خلافت دانستهاند ، چنانچه صاحب كفايت الموحدين گفته « الامامة هى الرئاسة العامة الالهية خلافة عن » « رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلّم فى امور الدين و الدنيا بحيث يجب اتّباعه على كافة الامة » و روزبهان ميگويد : الامامة هى خلافة الرسول فى اقامة الدين و حفظ حوزة الملّة »
هامش
( 1 ) سوره بقره آيه 28
( 2 ) سوره ص آيه 25