و اگر گفته شود چگونه ضمير در جعلا را به دو دسته از فرزندان آدم و حوا برمىگردانيد و حال آنكه ذكرى از آنها نرفته است و تنها آدم و حوا ذكر شدهاند .
جواب گوئيم اولا - رد ضمير بر چيزى كه ذكر آن نشده باشد بسيار كنند و اين طريق موسعى است در زبان عربى و در كتب تفسير امثال و شواهد زياد براى آن ذكر شده است ، مانند آيه شريفه
حَتَّى تَوارَتْ بِالْحِجابِ
« 1 » ( تا اينكه پوشيده شد آفتاب بپرده شب ) كه ضمير در تورات راجع بشمس است در صورتى كه جلوتر ذكرى از شمس نشده است .
و ثانيا - تقدير كلام اين ستكه ( فلما آتاهما ولدا صالحا ) و ولد اسم جنس است و مفرد و جمع را شامل مىشود بنابراين ذكر فرزندان آدم برفته است .
و چون در كلام دو يا چند چيز ذكر گردد و سپس ضميرى آورده شود ضمير را به آنكه لايق باشد برگردانند و در اينجا چون ذكر آدم و حوا و فرزندان آنها هر دو رفته و نسبت شرك بآدم و حوا شايسته نباشد ناچار بايد ضمير را بفرزندان آنها برگردانيد .
و بفرض اينكه گفته شود آيه شريفه تاب هر دو احتمال را دارد گوئيم قرينه عقليه كه لزوم عصمت در انبياء باشد معين احتمال ثانى است و از اين گذشته هرگاه قرينه عقليه را هم منكر گردند آيه مجمل شود و دليل بر خلاف عصمت نباشد و همين براى ما كافيست .
آيات نوح : آياتى كه در باره حضرت نوح است نيز دو قسمت مىباشد .
يك قسمت راجع به نفرين نمودن بر قوم خود مىباشد كه خداوند در سوره نوح از قول او حكايت مىكند ،
وَ قالَ نُوحٌ رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً - إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبادَكَ وَ لا يَلِدُوا إِلَّا فاجِراً كَفَّاراً
( گفت نوح پروردگارا به روى زمين از كافران هيچ ساكن خانهاى را نگذار بدرستى كه اگر آنها را بگذارى بندگان ترا گمراه كنند و جز كافر و فاجر نزايند )
هامش
( 1 ) سوره ص آيه 31