اول را بفردى كه وارد كلاس ششم شده تدريس نمايند ؟ البته غير معقول است ، بلكه مدارج ترقى و كمال هر فرد منوط به تحصيل استعداد و قابليت مىباشد و هر چند مراتب استعداد او بيشتر شود لايق برنامه اتم و اكمل خواهد بود .
جامعه بشر نيز عينا همينطور است كه هر زمانى وظائف و دستورات خاصى براى اصلاح و تربيت آنان مقتضى بوده و هر چند استعداد و قابليت و سطح فكرشان وسعت مىيافته دستورات كاملترى براى آنها از جانب حقتعالى فرستاده ميشد ، تا اينكه منتهى به زمان بعثت پيغمبر اسلام شد و چون در اين زمان افرادى كه لياقت و قابليت شريعت اسلام كه جامعترين و كاملترين قوانين و شرايع آسمانى بود ، وجود داشتند لذا خداوند متعال اين قانون مقدس را بوسيله پيغمبر خاتم بجامعه ابلاغ فرمود .
و چون اين قانون متضمن سعادت دنيا و آخرت بشر و شايسته و متناسب با احوال و اوضاع هر عصر و زمان بوده و هر چند سطح فكر و استعداد و قابليت بشر ترقى كند احتياج او به اين قانون بيشتر مىشود ، لذا دفتر رسالت را به پيغمبر خاتم صلى اللّه عليه و آله و سلّم و كتاب قانون را بكتاب او ختم فرمود ، چنانچه در نبوت خاصه بتفصيل بيان خواهيم كرد ، بلكه تنها اختلاف استعداد نيست و اخلاقيات و عادات آنها هم ممكن است منشأ اختلاف احكام گردد .
پس از آنچه بيان شد مسأله نسخ به خوبى روشن گرديد و دانسته شد كه نسخ عبارت از حذف كردن دستوراتى يا تغيير آن است كه زمانى براى اصلاح جامعه وضع شده باشد و در زمان بعد مقتضى نباشد مانند حذف كردن بعضى از مواد برنامه كلاس اول از برنامه كلاس دوم و اضافه نمودن مواد ديگرى بجاى آن و حذف نمودن برخى از مواد برنامه كلاس دوم از سوم و همينطور تا آخر يا تغيير دادن آنها .
پس نسخ در احكام مبنى بر مصالح بندگان است ، هر جا تغيير در مصلحت بهم رسد خدا حكم را تغيير ميدهد و چون مصالح و مفاسد بوجوه
كلم الطيب در تقرير عقايد اسلام ( فارسى ) — صفحة كلم الطيب 151
مساهمون: سيد عبد الحسين طيب
صكلم الطيب ١٥١