لازم مىآيد و بر خدا محال است چون مستلزم عجز بوده و نيز لازم مىآيد كه خلقت بشر بىفائده و عبث باشد و اين منافى با عدل است .
دوم - چون انسان مدنى بالطبع است و دواعى ( خواهشها ) شهوت و غضب بمقتضاى حكمت در طبيعت او قرار داده شده و طغيان و سركشى اين امور موجب تعدى و تجاوز بحقوق يكديگر و قتل و غارت و نزاع و اختلاف و بالاخره موجب زوال و فناء جامعه ميگردد ، بنابراين براى حفظ نظام عالم و بقاء نوع بنى آدم لازم است قانونى بين آنان حكمفرما باشد كه حافظ حقوق جميع طبقات و مانع از تعدى و تجاوز افراد به يكديگر باشد و عقل بشر چون به تمام جهات مصالح و مفاسد امور پى نميبرد و براى وضع چنين قانونى كافى نيست ، لذا بر خداوند حكيم لازم است بجعل چنين قانونى اقدام و جامعه را باجراء آن تكليف نمايد و ابلاغ اين قانون و اجراء آن جز بوسيله انبياء صورت نمىگيرد .
سوم - چنانچه اشاره شد دواعى شهوت و غضب انسان را بارتكاب اعمال زشت وادار مىكند و مذمت و نكوهش عقل براى جلوگيرى و ردع از آنها كافى نيست ، براى اينكه مردم مذمت عقل را در قضاء حوائج بر خود هموار مىسازند ، لذا براى جلوگيرى از قبايح اعمال رادع و مانع الهى و وعد بمثوبات و وعيد و ترس از عقاب لازم است و اين امور نيز جز بوسيله انبياء انجام نميگيرد .
چهارم - چون بمقتضاى عدل خداوند لازم است كه مطيعان و نيكوكاران را اجر جزيل عنايت و عاصيان و اهل فسق را به عذاب معذب گرداند ، لذا بر وى حتم و لازم است اتمام حجت و قطع عذر نمايد و اين جز بارسال رسل و بيان احكام از حلال و حرام صورت نميگيرد ، چنانچه در قرآن كريم ميفرمايد :
وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا
« 1 » ( عذاب نميكنم قومى را تا اينكه
هامش
( 1 ) سوره بنى اسرائيل آيه 16