توبه اول عقاب از او ساقط مىشود و اينكه بايد اين ندامت و عزم هميشه مستمر باشد معلوم نيست و آنكه عزم بر گناه قبيح است اگر گناه باشد تا به عمل نياورد معفو است چنان كه بعد از اين مذكور خواهد شد ان شاء اللّه و ترك ندامت نيز دور نيست كه از اين باب باشد زيرا كه غالبا از يكديگر منفك نميشوند و بر تقدير اينكه عقابى بر آن مترتب شود يك جزو توبه خواهد بود و على اى حال در اينكه استحقاق عقاب بر اصل معصيت برنمىگردد شكى نيست و ايشان نيز معلوم نيست به اين قائل باشند
مطلب دويم خلافست ميان متكلمين [ در توبه مبعض ]
كه آيا توبه مبعض صحيح است كه از بعضى گناهان توبه كند دون بعضى يا آنكه ميبايد از همهء گناهان توبه كند و توبه از بعضى دون بعضى صحيح نيست خواجه نصير و بعضى از علماء اختيار قول اخير كردهاند و علامه حلى و جمعى اختيار قول اول كردهاند و توبه مبعض را صحيح ميدانند و حق اين است و اگر نه لازم مىآيد كه كافرى كه از كفر توبه كند و مسلمان شود و از دروغ گفتن توبه نكند توبهاش مقبول نباشد و مخلد در جهنم باشد و ايضا خلاف كردهاند در صحت توبه موقت مثل آنكه توبه كند كه يك سال گناهى را نكند حق اينست كه صحيح نيست زيرا كه شرط است كه در او به عزم كند كه هرگز آن گناه را نكند و ايضا خلاف است كه آيا توبه از معاصى مجملا صحيح است يا بايد بتفصيل گناهان را بشمارد و توبه كند اقوى آنست كه مجملا كافى است خصوصا وقتى كه بتفصيل بخاطر نداشته باشد
مطلب سيم در معنى توبه است
و شرايط آن بعضى گفتهاند توبه پشيمانى از گناهان است از اين جهت كه گناه است پس اگر پشيمان شود از شراب خوردن از اين جهت كه ضرر به او مىرساند توبه نيست و بايد كه در حال ترك كند و اكثر شرط كردهاند عزم بر عدم ارتكاب آن را در آينده كه هرگز مرتكب آن نشود و بعضى گفتهاند اين عزم لازم ندامت و پشيمانى واقعى است و لهذا در احاديث بسيار وارد شده است كه كافيست ندم و پشيمانى از براى توبه و بعضى از محققين گفتهاند كه توبه حاصل نميشود مگر بسه چيز ( اول ) دانستن ضرر گناهان ( دويم ) آنكه آنها حجابند ميان بنده و محبوب او ( سيم ) آنكه زهرهاى كشندهاند از براى كسى كه مباشر آنها ميگردد پس هرگاه اين را دانست و يقين بهم رسانيد حالت