است آيا با وجود مكفر بودن توبه از آنها واجب است يا اكثر را اعتقاد آن است كه واجب نيست و اين قول اقوى است اما احوط آنست كه آدمى هميشه از گناهان خود در مقام انابه و استغفار باشد و نظر كند باحوال مقربان درگاه الهى كه براى مكروهى و ترك اولائى سالها تضرع و استغاثه و انابه ميفرمودند تا توبه ايشان قبول ميشده است و ايضا اثر گناه نه محض عقوبت آخرتست بلكه گناه دل آدمى را سياه مىكند و از ساحت قرب الهى دور ميگرداند و از استحقاق الطاف خاصه الهى محروم ميگرداند و سلب توفيق طاعات از اين كس مىكند و باعث استيلاى شيطان و جرأت بر كباير مىگردد و ايضا سهل شمردن گناه موجب اصرار ميگردد و اصرار بر صغيره كبيره است و بسا باشد كه باعث نزول بلاهاى دنيويه گردد چنانچه حقتعالى فرموده است كه هر مصيبتى كه بشما ميرسد از كردههاى شما است و خدا از بسيارى عفو مىكند و حضرت صادق عليه السّلام فرمود كه بترسيد از گناهانى كه حقير ميشماريد بدرستى كه آنها آمرزيده نميشود پرسيدند كه آنها كدامست فرمود آنست كه آدمى گناهى مىكند و ميگويد خوشا به حال من اگر غير اين گناهى نداشته باشم و از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام منقولست كه اصرار بر گناه آنست كه گناهى بكند و استغفار و توبه از آن نكند و از حضرت صادق عليه السّلام منقولست كه هيچ چيز دل را فاسد نميكند مثل گناه بدرستى كه كسى كه مرتكب گناهى ميگردد پيوسته در دل او اثر مىكند تا دل او را سرنگون ميگرداند كه حقتعالى در
آن قرار نگيرد و روى او از خدا برگردد و متوجه دنياى فانى گردد و ايضا فرمود كه هيچ رگى نميجهد و پائى به سنگ نمىآيد و سرى به درد نميآيد و بيمارى عارض نميشود مگر بسبب گناهى كه آدمى مىكند و آنچه خدا عفو مىكند بيشتر است و ايضا فرمود كه گناه آدمى را از روزى محروم مىكند و فرمود كه آدمى گناهى مىكند و بسبب آن از نماز شب محروم مىشود و فرمود كه هيچ نعمتى خدا به كسى نميدهد كه از او سلب كند مگر بگناهى كه از او صادر شود و از حضرت باقر عليه السّلام منقولست كه هر بندهء مؤمنى در دل او نقطه سفيدى و نورى از ايمان هست چون گناهى مىكند نقطهء سياهى در آن سفيدى بهم ميرسد اگر توبه كرد محو مىشود و اگر زياده كرد زياد مىشود تا آنكه تمام سفيدى را ميگيرد و آن را مىپوشاند به اين حد كه رسيد صاحبش هرگز بخير و خوبى برنمىگردد و ايضا خلافست در آنكه گناهى را كه از آن توبه كرده است آيا باز توبه از آن واجب است يا نه خواجه نصير و علامه قائل شدهاند كه توبه هميشه واجب است زيرا كه ندامت بر فعل قبيح هميشه واجب است و اين سخن محل نظر است زيرا كه آيات و اخبار دلالت مىكند بر آنكه به
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 630
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٦٣٠