يا سنت است يا جايز نيست بعضى گفتهاند سنت است زيرا كه امر آيه بمطلق است و بعضى گفتهاند جايز نيست مگر به قصد دعا چنان كه گذشت و دور نيست كه ترك احوط باشد و سخن را در اين مسئله بسطى داديم براى اينكه در اكثر اوقات آدمى محتاج به احكام آن مىباشد و اكثر علماء متعرض آن نشدهاند و بنا بر احتمالى كه بعضى از مفسران دادهاند كه آيه كريمه شامل هديه بوده باشد اگر بعضى از احكام آن نيز مذكور شود مناسب است - بدان كه مشهور ميان علماء آنست كه كسى كه چيزى به كسى ببخشد عوض دادن واجب نيست و از شيخ طوسى نقل كردهاند كه مطلق هبه مقتضى عوض است و واجب است عوض آن را بدهد و أبو الصلاح حلبى قايل شده است كه هبه پستتر به بلندتر مقتضى عوض است و ميبايد اقلا مثل آن را عوض بدهند و تا عوض ندهند تصرف در آن جايز نيست و اين دو قول بعيد و نادر است و تفصيلش آنست كه كسى كه چيزى مىبخشد يا شرط عوض مىكند يا شرط عدم عوض مىكند يا مطلق ميگذارد اگر شرط عدم عوض كرده باشد عقد از جهت واهب جايز خواهد بود و اختيار فسخ دارد و اگر شرط عوض كرده باشد بايد به آن شرط عمل كند پس اگر تعيين عوض كرده است لازم مىشود پس اگر قبولكننده هبه آنچه شرط شده است داد و واهب قبول كرد همه لازم مىشود و فسخ نميتوانند كرد و آيا لازم است كه قبول كند عوض را خلاف است و اظهر آنست كه لازم نيست و ميتواند فسخ كند و قبول نكند و فسخ كند هر چند متهب عوض را دهد
و اگر شرط عوض مطلق كرده باشند و تعيين نكرده باشند اگر به رضاى يكديگر مبلغى انفاق كنند لازم مىشود و اگر انفاق نكنند ظاهرش آنست كه بر متهب لازم باشد مثل آنچه بخشيده است يا قيمت آن را اگر ارادهء لزوم هبه داشته باشد و آيا قيمت موهوب در وقت قبض موهوب اعتبار دارد يا قيمت آن در وقت دادن عوض خلاف است و ايضا خلاف است كه بر متهب واجب است وفاى به شرط يا مخير است در آن و در رد عين و فروع اين مسأله بسيار است - و مشهور ميان علماء آنست كه حرام است رو به قبله و پشت به قبله كردن در حال بول و غايط و بعضى مكروه ميدانند و ايضا حرام است جنب و حايض را مس كتابت قرآن و اكثر مس اسماء خدا و انبياء را نيز حرام دانستهاند و ايضا حرام است ايشان را خواندن چهار سوره كه سجده واجب دارد و ابعاض آنها و حرام است داخل شدن آنها در مسجد الحرام مسجد رسول صلى اللّه عليه و آله و سلّم مطلقا و مكث كردن در ساير مساجد و گذاشتن چيزى در آنها و احوط آن است كه با جنابت و حيض داخل مشاهد مشرفهء رسول خدا صلى اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه عليه السّلام نشوند و مس كتابت قرآن براى محدث خلافست و احوط آنست كه مس كتابت قرآن و اسماء شريفه نكند و غلام و كنيز و زوجه را بدون جرمى و خيانتى زدن و آزار كردن جايز نيست و تأديب ايشان
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 623
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٦٢٣