( پانزدهم ) اگر تحيات ديگر به غير سلام در غير حال صلاة بگويند مانند شب بخير است و صباح الخير و انعم صباحا و امثال آنها خلافست كه جواب واجب است يا نه و احوط بلكه اظهر آنست كه جواب بگويد يا به مثل يا بعبارت نيكوتر يا بسلام ديگر نظر بعموم آيه و بعضى از اخبار و اگر سلام در جواب بگويد احوط آنست كه تحيت گوينده جواب سلام بگويد و به اين سبب به غير سلام جواب گفتن مفسدهاش كمتر است اگر چه متابعت سنت در آن بيشتر است و اگر اين عبارت را كسى بشخصى بگويد كه در نماز باشد اشكال عظيمتر مىشود خصوصا اگر به فارسى بگويد يا با لحن بگويد مثل ساما ليك و سرام نعليك و امثال اينها و ابن ادريس و محقق گفتهاند جايز نيست او را جواب گفتن و محقق گفته است اگر دعا كند براى او و مستحق دعا باشد و قصد دعا كند نه رد سلام منع نميكنم از آن و علامه گفته اگر سلام گوينده سلام عليكم بگويد رد كند مثل آن را و نگويد و عليك السّلام از براى آنكه عكس قرآنست و حضرت صادق عليه السّلام در جواب كسى كه پرسيد از مردى كه بر او سلام مىكند در نماز فرمود كه سلام عليكم ميگويد و نميگويد عليكم السّلام از براى آنكه عمار بر حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله سلام كرد در نماز و حضرت چنين جواب فرمود پس علامه فرموده است كه اگر سلام كند بر او به غير سلام عليكم اگر نام تحيتى برده است جايز است رد به همان لفظ و به سلام عليكم براى عموم آيه و اگر نام
تحيتى نبرد جايز است در جواب او دعا كند از براى او اگر مستحق دعا باشد و قصد دعا بكند نه رد سلام و در مختلف رد را واجب دانستهاند و مسأله در غايت اشكال است و جواز رد به قصد دعا خالى از قوتى نيست و اگر جواب به تحيت عربى و سلام صحيح بگويد به قصد دعا بعيد نيست كه جايز باشد و احوط آنست كه اگر بچنين بليه گرفتار گردد اعادهء نماز بكند خواه جواب بگويد و خواه نگويد ( شانزدهم ) اگر بر كسى سلام كنند در اثناى نماز مشهور آنست كه جواب را ميبايد بلند بگويد كه به او بشنواند اگر ممكن باشد و ظاهر كلام محقق در معتبر آنست كه شنوانيدن در نماز واجب نيست و ظاهرا مانند غير نماز بايد به او بشنوانيدن يا اشاره كند كه به او بفهماند كه جواب او گفته است و اخبارى كه دلالت بر عدم وجوب شنوانيدن مىكند شايد محمول بر تقيه باشد چنان كه شهيد عليه الرحمه در ذكرى گفته است زيرا كه مشهور ميان علماء عامه آنست كه جواب واجب نيست مطلقا و علامه در تذكره گفته است كه اگر مقام ضرر باشد و تقيه كند رد كند سلام را آهسته ميان خود و نفس خود كه ثواب رد را داشته باشد و از نظر مخالفان نيز خلاص شده باشد ( هفدهم ) اگر ديگرى جواب سلام بگويد و او در نماز باشد آيا جايز است كه او نيز جواب بگويد
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 622
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٦٢٢