آله و سلّم فرمود هرگاه مردى از مجلس خود برخيزد بايد كه وداع كند برادران خود را بسلام اگر بعد از رفتن او در حرف خيرى شروع كند شريك ايشان خواهد بود در ثواب آن و اگر در امر باطلى شروع كند گناهش بر آنها خواهد بود و در جامع الانوار از حضرت رسالت روايت كرده است كه اگر احدى از شما از مجلس خود برخيزد وداع كند ايشان را بسلام و گويا باعتبار ضعف اين احاديث بنا بر طريقهء متأخرين اعتناء به اينها نكرده است و دور نيست كه از براى اثبات استحباب استدلال به اين اخبار توان كرد و بعموم آيه استدلال بر وجوب رد ميتوان كرد .
( هشتم ) بعضى گفتهاند حرام است سلام زن بر مرد اجنبى بنا بر آنكه صداى زن عورتست و اكثر متأخرين توقف كردهاند بنا بر آنكه دانستى كه حرمت شنيدن صداى زن بدون شهوت ثابت نيست اما بر زن جوان سلام كردن كراهتى دارد چنان كه كلينى و غير او بسند حسن بلكه صحيح از حضرت صادق عليه السّلام روايت كردهاند كه رسول خدا صلى اللّه عليه و آله و سلّم سلام ميكرد بر زنان و ايشان جواب ميگفتند و حضرت امير عليه السّلام سلام ميكرد بر زنان و كراهت داشت از آنكه بر زن جوان سلام كند و ميگفت ميترسم خوش آيد مرا صداى او پس داخل شود بر من گناه زياده از آنچه طلب ميكنم از اجر و ثواب و گويا حضرت اين را از براى تعليم ديگران ميكردهاند و بنا بر قول جمعى كه سلام بر اجنبى را حرام ميدانند خلاف است كه اگر سلام كند جواب سلام او واجب است بر اجنبى يا نه و اظهر وجوبست در جميع
اين صور .
( نهم ) خلاف است كه آيا ابتداء سلام بر اهل ذمه ميتوان كرد يا نه اكثر علماء گفتهاند جايز نيست و خلافى ميان ايشان ظاهر نيست و احاديث بر نهى وارد شده است اما اگر اجماعى نباشد جزم بحرمت مشكل است و على اى حال بايد مقيد ساخت به غير حال ضرورت و مصلحت چنانچه كلينى بسند صحيح از عبد الرحمن بن حجاج روايت كرده است كه گفت عرض كردم به خدمت حضرت كاظم عليه السّلام كه مرا خبر ده كه اگر محتاج شوم به طبيب نصرانى بر او سلام كنم و دعا كنم او را حضرت فرمود بلى دعاى تو نفعى به او نميرساند و ايضا بسند حسن كالصحيح نيز اين مضمون را روايت كرده است و علامه گفته كه سلام نبايد كرد بر اهل ذمه ابتداء و اگر سلام بر ذمى يعنى كافرى كه در امان باشد يا كسى كه او را نشناسد و بعد از سلام معلوم شود كه ذمى بوده جواب او بگويد به غير سلام به آنكه بگويد هداك اللّه يعنى هدايت كند خدا تو را يا « انعم اللّه صباحك » يعنى خدا نيكو كند صباح ترا يا اطال اللّه بقائك يعنى دراز گرداند حقتعالى بقاى تو را و اگر رد سلام كند بگويد و عليك كلام علامه تمام شد و بسند حسن كالصحيح از حضرت باقر عليه السّلام منقولست كه رسول خدا صلى اللّه عليه و
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 616
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٦١٦