جواب كتابت واجب است مانند رد سلام و اخبار در اين باب بسيار است و در مجمع البيان از ابن عباس روايت كرده است كه تحيت با حسن در صورتيست كه سلامكننده مؤمن باشد و رد در صورتى است كه سلامكننده از اهل كتاب باشد پس اگر مسلمان سلام كند و بگويد السّلام عليكم در جواب بگويد و عليكم السّلام و رحمة اللّه و بركاته زيرا كه تحيت باحسن كرده و اين منتهاى سلام است و اگر كافر سلام كند ميگوئى عليكم و بعضى گفتهاند كه هر دو از براى مسلمان است و روايت كردهاند كه مردى آمد بنزد حضرت رسول ص و گفت السّلام عليك فرمود عليك السّلام و رحمة اللّه ديگرى آمد و گفت السّلام عليك و رحمة اللّه حضرت گفت السّلام عليك و رحمة اللّه و بركاته ديگرى آمد گفت السّلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته حضرت فرمود و عليك السّلام و رحمة اللّه و بركاته صحابه گفتند يا رسول اللّه براى اول و دويم زياد كردى و براى سيم زياد نكردى فرمود سيم چيزى از تحيت را براى من نگذاشت پس من او را بر او رد كردم و بالجملة سلام البته داخل در تحيت است و جوابش واجبست و تحيتهاى قول ديگر احوط آنست كه در غير نماز جواب بگويد و حكم نماز و تحيتهاى فعلى مذكور خواهد شد ان شاء اللّه تعالى .
( دويم ) بعضى از اصحاب گفتهاند اگر بگويد السّلام عليك يا عليكم السّلام صحيح است و واجب است رد آن و علامه گفته است اگر عليكم السّلام بگويد جوابش واجب نيست زيرا كه اين سلام نيست بلكه جواب سلام است و مؤيد اين است آنكه عامه روايت كردهاند كه
شخصى نزد حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله و سلّم آمد و گفت عليك السّلام يا رسول اللّه حضرت فرمود عليك السّلام تحيت مردگانست چون سلام كنى بگو سلام عليك پس آنكه جواب تو گويد ميگويد و عليك السّلام و همچنين خلاف كردهاند در سلام و سلاما و السّلام و سلامى عليك و سلام اللّه عليك و ظاهر ابن ادريس آنست كه در هيچ يك از اينها و امثال اينها رد سلام واجب نيست و عموم آيه شامل اينها هست و وجوب رد اظهر است .
( سيم ) خلاف است در آنكه آيا متعين است در غير نماز در جواب بگويد عليكم السّلام به تقديم عليكم ظاهر علامه در تذكره اين است و اگر سلامكننده يك كس باشد و عليك السّلام و اگر واو آن را بيندازد و بگويد عليك السّلام صحيح است و گفته است اگر دو كس به يكديگر برسند و هر يك بر ديگرى سلام كند بر هر يك جواب سلام ديگرى واجب است تا اينجا كلام عامه بود و ابن ادريس و جمعى را اعتقاد اينست كه سلام عليكم در جواب كافى است و اين اقوى و اظهر است چنان كه در حسنهء ابراهيم بن هاشم از حضرت صادق عليه السّلام منقولست كه اگر مسلمانى بر
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 614
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٦١٤