خواهرش اگر شوهر داشته باشند و در حديث ديگر فرموده كه كسى كه بالغ باشد داخل نشود بر خانه مادرش و نه خواهرش و نه خالهاش و نه ساير محارمش مگر باذن ايشان و تا سلام نكند رخصت نمىدهند و سلام طاعت خداست و باز حق تعالى فرموده است كه اى گروه مؤمنان بايد كه رخصت بطلبند از شما آنها كه بنده و ملك يمين شمايند و آنها كه به حد بلوغ نرسيدهاند از شما يعنى از آزادان سه مرتبه در هر شب و روز پيش از نماز صبح و در وقتى كه جامههاى خود را ميگذاريد كه خواب قيلوله بكنيد در وقت گرمى هوا و در وقت نماز خفتن اينها سه وقتند كه مظنه آنست كه خود را مستور ميداريد نيست بر شما و بر ايشان باكى اگر رخصت نطلبند ايشان برگرد شما ميگردند و در اوقات ديگر از براى خدمت بعضى از شما بر بعضى و به يكديگر احتياج داريد چنين بيان مىكند خدا از براى شما آيات را و خدا دانا و حكيم است و چون برسند اطفال شما به حد بلوغ يعنى از آزادان پس بايد رخصت بطلبند در همه اوقات چنانچه رخصت مىطلبيدند آنها كه پيش از آنها بودهاند از بالغان آزاد در ساير اوقات اين مضمون آياتى است كه در اين باب وارد شده است و احكام و فوايد بسيار اينها مستنبط مىشود كه اكثر علماء متوجه آنها نشدهاند حتى بعضى از مفسران اينها را از آيات منسوخه دانستهاند و اخبار معتبره دلالت مىكند بر آنكه منسوخ نيستند و بعضى از فوايد را نيز بايد مذكور ساخت اول آنكه حقتعالى فرموده و امر كرده است مماليك را كه در اين اوقات رخصت بطلبند مراد از مماليك كيست بعضى از مفسران عامه گفتهاند مراد كنيزانند و احاديث ما نفى اين امر
ميكنند و خلاف ظاهر آيه نيز هست و بعضى گفتهاند غلامانند و حديث زراره صريح است در آن كه مراد غلامانند و بس و كنيزان داخل نيستند و بعضى گفتهاند غلامان و كنيزان هر دو داخلاند و حديث صحيح فضيل بن يسار صريح است در اين و ممكن است نسبت بكنيزان محمول بر استحباب باشد يا تقيه دويم آنكه اين آيه دلالت مىكند بر آنكه غلام نيز مانند اطفال محرم باشد و اقلا فرقى ميان ايشان و آزاد باشد و مؤيد قول اين جماعت مىشود كه غلامان و خواجهسرايان را محرم ميدانند سيم آنكه تكليف اطفال باستيذان باشد با آنكه ايشان مكلف نيستند چه معنى دارد بعضى گفتهاند مراد تكليف اولياى ايشان است كه ايشان را تمرين بر اين بكنند و آنكه فرموده است كه باكى بر شما و ايشان نيست اشعار به اين دارد و بعضى گفتهاند اين بر سبيل استحباب است و تكليف استحبابى نسبت بايشان مىباشد و اول اظهر است و بر هر تقدير مراد صبى مميز است كه تميز
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 612
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٦١٢