رسول صلى اللّه عليه و آله فرمود كه چون به بيند مردى را كه در روز جمعه احاديث جاهليت و كفر را نقل مىكند بزنيد بر سرش اگر چه به سنگ ريزه باشد و خواندن شعرى كه مشتمل بر دروغ و لغوى نباشد مجوز است و بسيار خواندن و شنيدن آن مكروه است سيما در ماه رمضان و در شب جمعه و روز جمعه و در مطلق شب و در حال احرام و در حرم و هر چند شعر حق باشد و منقولست كه شكمى كه مملو از چرك و ريم باشد بهتر است از آنكه مملو از شعر باشد و منقولست كه هر كس كه بيتى از شعر در روز جمعه بخواند بهرهء آن در آن روز همانست و از حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله منقولست كه شعر از شيطان است اما از آن حضرت روايت كردهاند كه از جمله حكمت است شعر و از حضرت امير عليه السّلام و از حضرت امام رضا عليه السّلام و ساير ائمه شعر نقل كردهاند و مكرر تمثيل و استشهاد به آن ميفرمودهاند و احاديث بسيار در فضل و ثواب در مدح حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله و ائمه و مراثى حضرت امام حسين عليه السّلام وارد شده است و خلافى نيست در آنكه شعرى كه متضمن فحش يا هجو مؤمنى باشد يا تعريف زن معين نامحرمى يا تعريف حسن پسرى مطلقا حرام است اگر چه در اخير سخنى هست و گفتهاند اگر تعريف حسن زن خود يا كنيز خود در شعر يا در غير شعر بكند حرام نيست و بعضى گفتهاند اگر چه حرام نيست اما چون منافى مروت است از عدالت بيرون مىبرد ليكن اشتراط مروتى كه فقهاء گفتهاند در عدالت ثابت نيست و شعرى كه مشتمل بر مدح زياد باشد كه موهم كذبست اگر حمل بر تجويز مبالغه توان كرد حرام نيست و اگر نتوان كرد بعضى گفتهاند كه داخل كذبست و حرام است و بعضى گفتهاند كذب از آن حيثيتى حرام است كه باعث آن مىشود كه مردم خلاف واقع را واقع دانند و بناى شعر بر اين نيست و غرض شاعر خبر نيست بلكه بانشا بر ميگردد و اين سخن بعيد از حق نيست اما اگر متضمن مدح ظلمه باشد و تحسين ظلم و فسق و اغراى ايشان بر آنها باشد دور نيست كه از اين جهت حرام باشد و از جمله محرمات حسد و بغض و عداوت مؤمنان است و اگر علماء اينها را حرام دانستهاند مطلقا اما چون اينها امور قلبيهاند تا اظهار نكنند معلوم نمىشود و خلاف عدالت ثابت نميشود و از بسيارى از احاديث
ظاهر مىشود كه اظهار اينها معصيت است و اصلش معصيت نيست و گمان فقير اين است و همچنين گمان بد بمؤمنان بردن اظهارش حرام است و اگر اصلش حرام باشد حرج لازم مىآيد و بعد از اين انشاء اللّه مذكور خواهد شد و هجران و ترك معاشرت مؤمنان را از جملهء معاصى شمردهاند چنانچه احاديث بسيار دلالت بر آن مىكند اما ظاهرا محمول است بر آنكه از روى بغض و عداوت باشد نه مطلقا زيرا كه ترك
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 599
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٥٩٩