آنها و ادراك ميكنند مراد خود را بظفر يافتن به آنها و نيست در بهشت از بشر كسى كه بيابد به غير از اينها و قول كسى كه در بهشت از بشرى هست كه لذت مىيابد بتسبيح و تقديس و خوردن قوليست كه شاذ است از دين اسلام و آن مأخوذ است از نصارى كه ميگويند آنها كه در دنيا اطاعت حقتعالى كردهاند در بهشت ملائكه مىشوند نميخورند و نمىآشامند و جماع نميكنند و حقتعالى تكذيب قول ايشان كرده است به آنكه ترغيب نموده است عاملان را بر عمل بوعدهء اكل و شرب و جماع پس چگونه تجويز اين قول ميكنند و حال آنكه كتاب خدا شهادت بضد آن ميدهد و اجماع بر خلاف آن منعقد است مگر آنكه در اين باب تقليد كسى كرده باشد كه تقليد او جايز نيست يا عمل بحديث موضوعى كرده باشد .
مؤلف گويد كه كلام مفيد متين است و در احاديث معتبره اين مضمون به نظر نرسيده است كه جمعى از اهل بهشت باشند كه مطلقا از لذت جسمانى ملتذذ نشوند و مانند ملائكه باشند و حديثى كه شاهد آورده است دلالت بر مدعاى او نميكند زيرا كه جمعى را كه در وقت عبادت بهشت و دوزخ منظور نباشد لازم نميآيد كه از نعيم بهشت متلذذ نشوند هم چنان كه در عبادت نعمتهاى دنيا منظور ايشان نميباشد و مع هذا از نعمتهاى آن لذت مىيابند بلى ممكن است كه لذت جسمانى و روحانى هر دو از براى جمعى حاصل باشد چنانچه تحقيق كرديم و يا آنكه تلذذ بلذات جسمانيه مراتب و درجاتى دارد بحسب اختلاف احوال اهل بهشت بعضى مانند بهائم در باغهاى بهشت ميچرند و مثل حيوانات نعمتهاى آن را صرف ميكنند چنانچه در دنيا لذت مىيافتند بىآنكه از قرب و وصال و محبت و كمال بهرهاى داشته باشند و بعضى هستند كه
بهشت را از اين جهت ميخواهند كه دار كرامت خدا و محل دوستان خدا است و لذت از نعمتهاى بهشت از اين جهت مىيابند كه علامات كرامت الهى است و مجبوب ايشان را براى ايشان مهيا گردانيده است پس از هر گل و ريحان بوى لطف خداوند رحمن استشمام مينمايند و از هر فاكهه و طعامى طعم رحمت بىغايت او را مىيابند و همچنين ساير نعمتها بلكه در دنيا نيز كام و مشام ايشان همين لذت را مىيابد پس بهشت دو بهشت است روحانى و جسمانى قالب بهشت روحانى است هم چنان كه صورت عبادات در دنيا قالب محبت و معرفت و اخلاص و ساير مكملات عبادات است پس كسى كه در دنيا بجسد بىروحى از عبادت قناعت كرده در بهشت جسمانى به غير لذات جسمانى لذات ديگر نمييابد و كسى كه در دنيا روح عبادت را فهميده است و لذت عبادت را چشيده است و عاشق عبادت گرديده است و اسرار بندگى را دريافته است و با اخلاص و خضوع و خشوع و ساير آداب ظاهره و باطنه به عمل آورده است در بهشت جسمانى بجز لذت روحانى نمىيابد و قدرى از بسط و توضيح
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 389
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٨٩