خواستهاند جمع كنند ميان حكمت و شريعت گفتهاند عقل دلالت كرده است بر آنكه سعادت ارواح بمعرفت خدا و محبت او است و سعادت اجساد در ادراك محسوسات است و جمع ميان اين دو سعادت در اين زندگانى دنيا ممكن نيست زيرا كه آدمى با مستغرق بودن در تجلى انوار عالم قدس ممكن نيست او را كه ملتفت شود بسوى چيزى از لذات جسمانى و با استغراق او در استيفاى اين لذات جسمانيه ممكن نيست او را كه ملتفت شود بسوى لذات روحانى زيرا كه ارواح بشرى در اين عالم ضعيفاند و در وقتى كه مفارقت كردند از بدنها بمرگ و استمداد قوت از عالم قدس و طهارت كردند قوتى ايشان را بهم ميرسد كه جمع ما بين اين دو امر مىتوانند كرد و شبههاى نيست در اينكه اين حالت اعلاى درجات كمالات و اقصاى منازل سعادات است و دوانى گفته است كه قول بهر دو نه محض جمع بين الرأيين است بلكه بر هر دو برهان قائم شده است كه چنانچه شيخ ابو على در شفا و نجات گفته است هر چند در كتاب معاد نفى حشر جسمانى كرده است .
مؤلف گويد كه اين مذهب اقواى مذاهب است و منافاتى ميان لذات جسمانى و روحانى نيست و احاديث نيز دلالت بر اين دارد چنانچه عياشى و غير آن از حضرت امام زين العابدين عليه السّلام روايت كردهاند كه چون اهل بهشت در بهشت درآيند و داخل شوند دوستان خدا در مساكن و منازل خود و هر مؤمنى از ايشان بر تخت خود تكيه كند و خدمتكاران بر دور او بايستند و ميوهها آويخته باشد بر سر او و چشمهها بر دور او بجوشد و از زير قصر او نهرها جارى شود و مسندها براى او بگسترانند و متكاهاى متعدد براى او بگذارند و هر چه خواهش
كند خدمتكاران براى او حاضر گردانند پيش از آنكه از ايشان بطلبد و حوريان سياه چشم از باغستانها بسوى ايشان بخرامند و در اين نعمتها بمانند آنچه خدا خواهد و بعد از آن خداوند جبار ايشان را ندا كند كه اى دوستان من و اهل طاعت من و ساكنان بهشت من در جوار من ميخواهيد خبر دهم شما را به چيزى كه بهتر است از آنچه در آن هستيد گويند اى پروردگار ما چه چيز بهتر است از اين نعمتها كه ما داريم آنچه نفس ما خواهش مىكند و ديده ما لذت ميبرد از نعمتها داريم و در جوار رحمت پروردگار خود هستيم چون بار ديگر ندا بايشان برسد گويند بلى اى پروردگار ما بده آنچه بهتر است از آنچه ما در آن هستيم حق تعالى فرمايد كه رضا و خوشنودى من از شما و محبت من نسبت بشما بهتر و عظيمتر است از آنچه در او هستيد پس گويند بلى اى پروردگار ما رضاى و از ما و دوست داشتن تو ما را بهتر است از براى ما و خاطر ما به آن شادتر است پس حضرت اين آيه را خواند كه مضمونش اينست كه خداوند وعده داده است مردان مؤمن و زنان مؤمنه را باغستانها و بهشتها كه جارى است در زير آنها نهرها و هميشه در آنها خواهند بود و مسكنها و منزلهاى خوشبو و نيكو در جنات عدن و رضا و
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 387
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٨٧