اصحابش همه خارج بودند و مطلقا با أبو بكر بيعت نكردند و اهل بيت رسالت و ساير بنى هاشم تا شش ماه بيعت نكردند و آنها كه ظاهرا بيعت كردند تا آتش در خانهء اهل بيت رسالت نينداختند و شمشيرهاى برهنه نديدند بيعت نكردند پس هر ظالمى كه تسلط بيابد و جمعى از فسقه بطمع مال و جاه با او موافقت كنند بايد خليفهء خدا باشد و اطاعت او بر جميع اهل علم و فضل و صلاح لازم باشد و معلوم نيست بيعت بخت النصر و شداد و نمرود و مسيلمهء كذاب به اين رسوائى شده باشد و اگر گويند اجماع در اول امر متحقق نشد اما بعد از شش ماه كه امير المؤمنين عليه السّلام بيعت كرد اجماع متحقق شد جواب گوئيم كه آن نيز ممنوع است بلكه معلوم است كه سعد بن عباده و اولادش هرگز در اين بيعت داخل نشدند چنانچه ابن عبد البر در استيعاب گفته است در ترجمه أبو بكر كه بيعت بخلافت كردند با أبو بكر در روزى كه رسول خدا از دنيا رفت در سقيفه بنى ساعده و روز ديگر كه روز سه شنبه بود
بيعت عامه نمودند و تخلف كرد از بيعت او سعد بن عباده و طايفهاى از قبيله خزرج و فرقهاى از قريش و ايضا ابن عبد البر در كتاب مذكور و ابن حجر عسقلانى در كتاب اصابه گفتهاند كه سعد با هيچيك از ابا بكر و عمر بيعت نكرد و نتوانستند كه او را جبر كنند بر بيعت چنان كه ديگران را جبر كردند براى آنكه اقوام او از قبيله خزرج بسيار بودند و احتراز كردند از فتنهء او و چون خلافت بعمر رسيد روزى نظر عمر بر او افتاد گفت يا در بيعت ما داخل شو يا از اين شهر بيرون رو سعد گفت حرام است بر من بودن در شهرى كه تو اميرش باشى پس از مدينه بشام رفت و قبيلهء بسيارى در نواحى دمشق داشت هر هفته نزد جماعتى مىبود روزى از قريهاى بقريه ديگر مىرفت در يكى از باغستانها تيرى بر او انداختند و او را كشتند و صاحب روضة الصفا گفته كه سعد بيعت نكرد با أبو بكر و بيرون رفت بسوى شام و بعد از مدتى به تحريك يكى از عظما كشته شد و معلوم است كه مراد او كيست و بلاذرى در تاريخش گفته است كه عمر اشاره كرد بخالد بن وليد و محمد بن سلمه انصارى بكشتن سعد و هر يك تيرى بر او انداختند پس او كشته شد پس بوهم مردم انداختند كه جن او را كشته و اين شعر مشهور را به زبان جن وضع كردند :
نحن قتلنا سيد الخزرج سعد بن عباده فرميناه بسهمين فلم نحظ فراده و تظلم امير المؤمنين عليه السّلام از ايشان تا آخر ايام حياتش متواتر است و آنچه آن حضرت در جواب معاويه نوشت صريح است در آنكه به اختيار خود بيعت نكرد .
( سيم ) آنكه بر تقدير تسليم تحقق بيعت بعد از شش ماه پس پيش از تحقق آن چرا در اين مدت مديد بدون حجتى تصرف در نفوس و فروج و دماء و اموال مسلمانان ميكردند و لشكرها به
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 201
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٠١