و باطن زمين را سيراب گردانَد .
و باز اگر به يكّ دفعه مىريخت ، بر روى زمين جارى مىشد و به اعماق فرو نمىرفت و زراعتها و درختان را مىشكست ، اكنون به تدريج و قطرهقطره مىفرستد ، زمين را سيراب مىگرداند و زراعات را مىروياند و زمين را آبادان مىكند و به زراعات [ ايستاده ] زيان نمىرساند و بدنهاى مردم را ملايم و نرم مىگرداند و يبوست را بر طرف مىكند و و با و طاعون و امراضى كه از فساد هوا به هم مىرسد ، زايل مىسازد ، و آفت برگ درختان و زراعتها را مىشويد و هوا را از كدورت ، جلا مىبخشد .
جمعى از ملاحده كه مىگويند كه از نزول باران ، بسا باشد خانهء پيرهزنى ويران شود ، يا از كثرت آن ، آفت در زراعات به هم رسد ، و يا فساد و عفونتى در هوا حادث شود كه موجب حدوث امراض در ابدان و آفات در زراعات گردد مىگوييم كه : گاه باشد چنين باشد ، بنا بر آن كه خداى تعالى صلاح اديان ايشان را بهتر مىداند ، نظر به ايشان از وفور اموال و استقامت ابدان ايشان ، و مردم را به اين بلاها مبتلا مىگردانَد تا موجب انزجار ايشان از معاصى گردد و كريمهء
« وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ »
( 1 ) بر اين ، شاهدى است ناطق و گواهى است صادق ، و ذكر همهء منافع آن با آن كه در قوّهء اين نادان نيست ، موجب تطويل كلام است . باز ، فقرهء شريفه دالّ است بر حشر و نشر ؛ زيرا كه او - جلّ شأنه - هرگاه اموات حبوب و نبات را نشر تواند داد ، استخوان پوسيده را حشر تواند كرد .
« وَجَعَلْتَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لِلْبَرِيَّةِ سِراجاً وَهَّاجاً »
بريّه : خلايق .
سراج : چراغ .
وهّاج : درخشان .
هامش
( 1 ) . بقره ، آيهء 155 .