فَيا مَنْ تَوَحَّدَ بِالْعِزِّ وَالْبَقَاءِ
. توحّد : يگانه و يكتاست .
و بقا : عبارت از وجودى است كه عدم سابق و فناء لاحق به او راه نيابد و مستمر الوجود باشد در ازل الآزال و ابد الآباد ؛ زيرا كه وجود او - عزّ اسمه - لذاته است ، و هر كه را وجود ، لذاته باشد ، بقاى لِذاته خواهد بود . پس لاجرم ، ازلى و ابدى و سرمدى خواهد بود .
يعنى : اى خداوندى كه يگانه و يكتايى به غلبه و تسلّط كه همه كس را دفع و منع توانى كرد و كسى را نرسد و ياراى آن نباشد كه تو را منع و دفع تواند كرد ، و هيچ وقتى از اوقات و حالى از احوال زوال و انتقال ، به ساحت بقا و فنا به عظمت و جلال تو راه نتواند يافت كه واجب الوجودى .
فقرهء شريفه و فقرهء آتيه بر سبيل تهديد و تمهيد قواعد خوف است كه او - جلّ شأنه - يگانه است به غلبه و تسلّط و عدم زوال و انتقال و مستمر الوجود است . پس هر چه اراده كند ، مىتواند كرد و عاجز نيست از ميرانيدن و زنده گردانيدن و نيست گردانيدن و عذاب و عِقاب كردن ، و همه مغلوب و مقهور قدرت اويند .
و باز ، ثبات قدرت و عظمت و بقا و سرمديّت و تنزيه او - جلّ شأنه - از شريك و اضداد و انداد ظاهر مىشود .
و باز مشتمل مىتواند بود به دو قِسم از ثنا : يكى در دنيا و يكى در عقبا .
وَعَلِمَ بِالْمَوْتِ وَالْفَناءِ
. يعنى : و اى خداوندى كه داناست به مرگ همهء ارواح در اين جهان قبل از وقوع آن و نيستى همهء مكوّنات ، وعنان اماته وفنا در قبضهء قدرت آن يگانهء يكتاست .
و در بعضى نُسَخ دعا « وَقَهَر عِبادَهُ بِالْمَوْتِ وَالْفَناءِ » واقع [ شده ] است ، يعنى :
قهر كرده است بندگان را به موت و نيستى ، و فقرهء اصل بنا بر عموم و شمول انسب است و مؤيّد آن است قوله تعالى :
« كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ »
( 1 ) و
« كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ * وَ يَبْقى
هامش
( 1 ) . قصص ، آيهء 88 .