الواهي ، يعنى : الّذي لا يمسك الماء ، شبّه الزال الخاطئ به ويضرب لِمَن لا يَستقيمُ امرَه .
يا واه ، مُعرَّب واى است يا واه ، كلمهء تعجب است .
ولِما ، علّت تعجّب [ است ] و تعجّب ، تغيّر نفس است به چيزى كه سببش پوشيده و از عادت خارج باشد ، و ذكر ، حضور المعنى للنّفس باشد .
و غرض از تعجّب در اين مقام ، يا انذار و تخويف نفس است تا از معاصى پرهيزد و اجتناب كند ، يا تعجب از اين كه آرزوهاى نفس و خيرات زمانه ( مانند صحّت و جوانى و امنيّت و نعمت ) به اندك زمانى و فرصتى تبديل به نقيض مىيابد ، يا تعجّب است از تأخير توبه و انابه و استغفار كه نفس قرار توبه مىدهد . پس ناگاه ، مرگ مانع مىشود ميان او و ميان توبه و ارتكاب گناه مىكند و سبب هلاك نفس مىشود . پس گناهكنندهاى است لغزنده و خطاكنندهاى است مانند سقاى واهى كه هميشه در سرگردانى است .
و تسويل : زينت دادن است ؛ يعنى : پس در عجبم مر آن چيزى را كه آراسته است
از براى من نفْس من از انديشهها و آرزوها و گمانهاى او .
[ دليل ديگر بر بطلان قول مجبّره ]
فقرهء شريفه نيز دليل است بر بطلان قول مجبّره كه زعم فاسدشان اين است كه والعياذ باللَّه ، خداى تعالى از كافر و عاصى كفر و معصيت مىخواهد ، و تعليم آداب است به امّت و اقرار ايشان به گناهان ، و الّا به دليل عقلى و نقلى ثابت است عصمت قائل دعا و اولاد طيبيّن طاهرين او عليهم السلام .
وَتَبّاً لَها لِجُرْأَتِها عَلَى سَيِّدِها وَمَوْلاها
تَبّ : خُسران و هلاكت است و منه قوله تعالى :
« وَ ما كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِي تَبابٍ »
( 1 )
هامش
( 1 ) . غافر ، آيهء 37 .