( 1 ) . حق تعالى مىفرمايد : سوگند به فجر كه وقت مناجات دوستان است ، يا [ قسم ] به نماز صبح كه آرامِ جان بيدلان است ، يا به صبح روز اول محرّم كه تاريخ هجرى منوط بر آن است ، يا اوّل ذى الحجّه كه ليالى عشر ، مقترن بدان است ، يا بامداد آدينه ، كه وقت حجّ مسكينان است ، يا صباح روز عرفه كه هنگام نياز حاجيان است ، يا سفيدهء روز عيد كه روزِ قربان است ، يا بياض صبح قيامت كه روز ديوان ديَّان است . و ديگر فرمود : به ليالى عشر ، يعنى ده شب ذى الحجّة كه روز عرفه در آن است ، يا دههء اوّل محرّم ، كه عاشورا عاشر آن است ، يا دههء آخر شهر رمضان ، كه به قول اكثر ، شب قدر در آن است ، يا دههء ميان شعبان كه « شب بَرات » در وسط آن است . و ديگر فرمود : به شَفْع و وَتْر ، يعنى به جفت و طاق كه كنايه از عناصر و افلاكاند ، يا از بروج و سيّارات ، يا از نماز صبح و شام ، يا از درجات جنان و دركات نيّران ، يا مسجدَين مكّه و مدينه و مسجد اقصى ، يا جَبَلين صفا و مروه و بيت الحرام ، يا شَفْع ، اشاره به مخلوقات است كه
( 2 ) و وَتْر ، اشاره به خالق موجودات است كه
. ( 3 ) ديگر فرمود :
( 4 ) يعنى سوگند به شب ، چون روز شود ، و مراد از اين شب ، قدر است ، يا شب مزدلفه ، و بعضى بر عموم ليالى محمول داشتهاند مفسّرين بر اين وجه تفسير كردهاند . و امّا آنچه در تفسير محمّد بن عبّاس از حضرت صادق عليه السلام منقول است ، آن است