كمال رحمت و فضل او - جلّ شأنه - است و هيچ كس را دسترس به اين نيست .
[ باز اثبات صانع و حدوث عالم ]
و باز مىگوييم كه به خلق سطح مُقَعَّرِ فلكِ اعظم ، مكان را ظاهر فرمود ، و به تحريك سطح مُحدَّبِ او زمان را ، و مكان ، نزديكتر است به ما از زمان . پس خالق زمان و مكان اوست - جَلّ جلالُه - . پس مكان و مكانيات و زمان و زمانيات شاهد و معترفاند بر منزه بودن او - جلّ شأنه - از علايق مكان و لواحق زمان و مناسبات حدوث و امكان و مشابهات افلاك و اركان .
و باز ، زمان را مقدّر فرمود از چهار وجه : سال ، ماه ، روز و شب ، ساعت .
پس سال ، عبارت است از حركت آفتاب از نقطهء معيّنه از فلك خاص تا آن كه باز عَود نمايد به همان نقطهء معيّنه كه او را نقطهء اعتدال ربيعى گويند .
و شهر ، عبارت است از حركت ماه از نقطهء معيّنه از فلك خاص تا آن كه باز عَود كند به همان نقطه ، و اين ، مبدء شهور است .
و اكثر جماعت بر آناند كه زمان شب ، عبارت است از مدّت بودن شمس ، تحت الأرض ، و زمان روز ، عبارت است از مدّت بودن شمس ، فوق الأرض .
و ساعت ، دو قسم است : مُستوى و مُعو ج . ساعت مستوى جزوى است از بيست و چهار جزو شب و روز ، و مُعوَج ، جزوى است از دوازده جزو شب و روز .
پس سال عبارت است از دَور آفتاب در دوازده برج تمام ، و از مدار او حاصل مىشود فصول اربعه كه بهار و تابستان و پاييز و زمستان است ، و تعديد بيان جميع منافع آن در قوّهء اين نادان نيست و بعضى مذكور شد .
[ منافع سال و ماه ]
و بعضى ديگر ، احكام حجّ است ، ديگر ، غيبت زوج و عدم اطّلاع بر وجود او و انتظار زوجه است . [ ديگر ، احكام متوفّى عنها زوجهاست . ديگر ، مدّت حمل
و فصال است ] . ديگر ، احكام نفقه است . ديگر ، نذور متعلّقهء به اوقات است . ديگر ، احكام صوم ايّام واجبه و محرّمه و مستحبه و مكروه است . ديگر ، حرمت قتال