اختلاف ( 1 ) مصالح مىشد . پس تأثير قدرت حق - جلّ و علا - در تمديد آن و ازالهء آن ، اندك اندك ، افادهء فايده رعايت مصالح اين عالم است و خوشتر احوال است ، و از اين است كه حق - جلّ و علا - وصف جنّت به
« ظِلٍّ مَمْدُودٍ »
فرموده .
و باز از امارات حدوث است .
[ دليل بر حدوث عالم ]
و باز ، دالّ است بر اين كه : اگر آفتاب نبودى ، سايه كى شناخته شدى ؟ و اگر نور نبودى ، ظلمت از كجا متميز گشتى ؟ پس اشيا به اضدادها شناخته مىشوند كه اندك اندك ، شعاع شمس را ارتفاع مىدهد و به جاى او سايه مىآورد .
[ باز دليل حكمت و علم ]
و باز ، او را به تدريج قبض مىنمايد و زايل مىسازد جهت انتظام مصالح ؛ چه ، اگر يك بار مقبوض مىفرمود ، مهمّات مردمان كه به آفتاب باز بود ، معطّل خواهد ماند .
و باز تا دليل ديگر باشد بر حدوث كه به تحويل و انتقال متبصّر شوند و به تحريك او - جلّ شأنه - مهتدى شوند .
[ باز دليل علم و حكمت ]
و باز ، آسمان را سبز فرموده از براى منافع بسيار ، از جمله آن است كه موافقترين رنگهاست به ديده و نور بصر را تقويت مىنمايد ، و اطباى حاذق به كسى كه بينايى او كُند شده باشد ، حكم كردهاند كه پيوسته نظر كند به تغار كبودى كه مملوّ از آب باشد ، و نيز اطباء ، ضعيف الباصره را امر مىكنند به نظر در خضرت و نظر به خُضرت را باعث تقويت باصره مىدانند . پس سبزى [ اى ] كه در آسمان قرار فرموده ، براى زيادتى قوّت باصره است .
و باز ، سبب زوال همّ و سوداست و زينتى است براى نگرندگان ؛ و امّا سبزى
هامش
( 1 ) . خ ب : اختلال .