( آرى به مسلك خود عامه و اهل سنت كه مىگويند : كل مجتهد مصيب اين مطالب باطله مقبول به نظر مىآيد ولى بر مسلك حق كه ان للمصيب اجرين و للمخطئى اجرا ، واحد مطلب زمين تا آسمان فرق مىكند ) و اين اختصاص به ايجاب يا تحريم مجتهد ندارد اصولا ما معتقديم كه هيچ قانون بشرى تضمينكنندهء سعادت واقعى انسانها در دنيا و عقبى نيست بجز قانون شرع مقدّس اسلام و قانون آسمانى و اين مطلب در كتب اعتقادى تفصيلا بحث شده و در شرح كشف المراد در مبحث نبوت بيان كردهام .
2 - از جواب اول كه بگذريم خواهيم گفت : اصولا هيچگاه ميدان به عقل و تشخيص مجتهد نمىرسد و نوبت ادراك او نخواهد بود زيرا در آن بخشى كه كتاب و سنت حكم را بيان كرده كه بايد تابع ايجاب و تحريم شارع باشيم و تخطى از آن جايز نيست و در آن بخش هم كه فقدان نص است و كتاب و سنت راجع به فلان واقعه نصى ندارد از قبيل شرب توتون و استعمال دخانيات و . . . و اجماعى هم از فقهاء امت در آن رابطه وجود ندارد الّا و لابد يك حكم عقل قطعى كه مورد تطابق آراء جميع عقلاء عالم باشد حتما وجود دارد از قبيل اصل برائت عند عدم البيان لا اجمالا و لا تفصيلا و اصل اباحه اوليه در اشياء و اصل احتياط و . . . كه عقل و شرع مرجع ما را در موارد فقدان نص اين امور قرار داده است و بايد از آنها استفاده كنيم و تكليف خود را روشن سازيم و در هرحال نوبت به تشريع مجتهد نخواهد رسيد كه در كتابخانهاش نشسته و فكر كند و مصلتبافى نموده و فتوا دهد به وجوب كذا و حرمت كذا . . .
ب : حضرات عامهايكه طرفدار مصالح مرسله هستند از مصالح مرسله در دو
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 457
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٤٥٧