تلف شود ضامن نيست « و ما على المحسنين من سبيل » ، « ليس على الامين الّا اليمين و » . . . مانند وكيل ، مستأجر ، ودعى و . . . اين حكم منصوص است .
و آمدهاند گفتهاند : اگر در دست ارباب حرف و صنايع مثل خياط ، رنگرز و . . . مال مردم تلف شود ضامن است ولو افراط و تفريط نكند و دليل آن را استحسان گرفتهاند چون اگر اين مورد را به ساير افراد قياس كنيم خياط بيش از اندازه پارچه قبول مىكند و احيانا مفقود مىشود و ضرر به صاحب مال است لذا ضامن است تا اموال مردم حفظ شود . . .
3 - اقوال در باب استحسان : بطور كلى در رابطه با ارزشمندى استحسان دو نظريه مطرح است :
1 - اكثريت حنفىها و حنبلىها استحسان را قبول داشته و در احكام شرعيه خود بدان استدلال مىكنند .
2 - اكثر مسلمانان منكر استحسان بوده و آن را بعنوان يك منبع براى احكام شرع به حساب نمىآورند . و در رأس آنها ائمه اهل البيت ( ع ) هستند كه استحسان را قبول ندارند و نيز كثيرى از صحابهء بزرگوار پيامبر ( ص ) منكر استحسان و اجتهاد به رأى بودهاند و ابن حزم اندلسى آنها را در كتاب خود المحلّى نقل كرده و علّامهء شهرستانى در مقدمه همين كتاب « 1 » مواردى را ذكر كرده از قبيل : قول ابى بكر ، عمر ، عثمان ، على ( ع ) ، سهل بن حنيف ، ابن عباس ، ابن مسعود ، معاذ بن جبل و . . . كه كلمات آنان در همان صفحه نقل شده و براى نمونه مصنف يكى از آن كلمات را از قول خليفه ثانى كه بيشترين اجتهاد به رأىها را خود داشته نقل مىكند
هامش
( 1 ) - اصول استنباط ، صفحهء 9 .