2 - استحسان
دوّمين منبع از منابعى كه مورد اختلاف است كه آيا حجيت و دليليت دارد يا خير استحسان است و در اين رابطه چند بحث مختصر مطرح است :
1 - معناى كلمه استحسان : استحسان مصدر باب استفعال است و در لغت به معناى انتخاب راه حل نيكوتر است .
و در اصطلاح اصولين عامّه تعاريف مختلفى براى آن شده كه به نظر اينجانب بهترين آنها همان تعريفى است كه در شرح اصول فقه « 1 » ذكر كردهام : الاستحسان هو قطع المسئله عن نظائرها و العدول بالمسئلة عن حكم نظائرها الى حكم آخر لوجه اقوى يقتضى هذا لعدول .
2 - اقسام استحسان : در تعريف جناب مصنف از استحسان در حقيقت اشاره اى به اقسام استحسان است و آن اينكه : استحسان داراى چهار قسم است كه دو قسم آن از اهميت بيشترى برخوردار است و بنام استحسان قياسى و استحسان ضرورت معروفند و جناب مصنف به اين دو اشاره كرده :
قوله : دليل ينقدح فى عقل المجتهد يقتضى ترجيح قياس خفى على قياس جلى اشاره به استحسان قياسى دارد يعنى استحسان عبارتست از دليلى كه در عقل مجتهد ظاهر مىشود و بذهنش مىرسد و آن دليل ايجاب مىكند كه مجتهد يك قياسى خفى را بر يك قياس جلى ترجيح دهد مثلا بقول غزالى « 2 » : ان الامة قد استحسنت دخول الحمام من غير تقدير اجرة و عوض الماء و لا تقدير مدة السكون
هامش
( 1 ) - شرح اصول فقه ، ج 3 ، صفحهء 393 .
( 2 ) - المستصفى ، ج 1 ، صفحهء 279 .