مىگويد : اكرم زيد العالم در اين صورت موافق كتاب بواسطه موافقت با كتاب رجحان پيدا كرده و بر حديث مخالف مقدم مىشود و منظور از اخذ به موافق و طرح مخالف كتاب در ما نحن فيه چنين موردى كه هردو جامع شرائط حجيت باشند .
ج : مخالفت از نوع تباين جزئى مثلا آيه مىگويد : اكرم العلماء و حديث مىگويد : لا تكرم الشعراء كه در ماده اجتماع با يكديگر تعارض مىكنند و محلّ بحث است كه آيا اين نوع از تباين ملحق به تباين كلى است و مخالف كتاب لا حجت است يا ملحق به عام و خاص مطلق است و جاى تاويل و ترجيح است ؟
مصنف اين فرض را عنوان نكرده ولى مرحوم شيخ در رسائل آوردهاند « 1 » .
2 - يكى از مرجحات منصوصه عبارت بود از ترجيح به مخالف عامّه و طرح موافق عامّه كه در احاديث بسيارى آمده بود حال بايد ديد كه وجه اين ترجيح چيست ؟ آيا ائمه ( ع ) تعبدا به ما دستور دادهاند كه مخالف عامه را ترجيح دهيم و اخذ كنيم يا اينكه فلسفهاى دارد ؟
مرحوم شيخ اعظم « 2 » چهار وجه براى اين ترجيح ذكر كردهاند كه وجه اول و سوّم به مناط تعبد است و مورد قبول خود ايشان نيست ولى وجه ثانى و رابع را قبول كردهاند كه جناب مصنف هم به همين دو وجه اشاره كردهاند :
1 - فلسفه ترجيح به مخالف عامه عبارتست از احتمال و عدم احتمال تقيه زيرا كه در حديث موافق عامه دو احتمال وجود دارد :
الف : احتمال صدور براى بيان حكم واقعى .
هامش
( 1 ) - رسائل ، صفحهء 472 .
( 2 ) - رسائل ، صفحهء 464 .