رضا ( ع ) از حضرت رضا نقل كرده كه حضرت فرمود : همانگونه كه قرآن محكمات و متشابهات دارد ( محكمات عبارتند از نصوص و ظواهر ، متشابهات عبارتند از مجملات و مأولات كه اين اصطلاحات در پايان جزء اوّل اصول استنباط بيان شد ) همچنين در ميان اخبار ما نيز محكمات و متشابهات وجود دارد پس بر شما فرض است كه احاديث متشابه ما را به محكمات آن ارجاع داده ( و بواسطهء محكمات متشابهات را تفسير و توجيه كرده و بينهما را جمع كنيد ) و حق نداريد مستقيما از متشابهات پيروى كنيد و محكمات را كنار بگذاريد كه اگر چنين كنيد گمراه خواهيد شد .
حديث نهم : مرحوم شيخ صدوق در كتاب معانى الاخبار به سند خود از داود بن فرقه از امام صادق ( ع ) نقل كرده كه راوى گفت : از امام صادق ( ع ) شنيدم كه حضرتش فرمود : شماها ( اصحاب و شيعيان ما و راويان حديث ما ) فقيهترين مردمان به دين هستيد آن هنگاميكه معانى كلام ما ( و مقاصد ما را ) بشناسيد و بدانيد كه گاه يك كلمه قابل حمل بر وجوه و احتمالات مختلف است ( مثلا صيغهء افعل را مىتوان بر وجوب حمل كرد يا استحباب يا اباحه يا مجرّد رفع المنع و ترخيص ) و اگر گويندهاى اراده كند و بخواهد و مشيتش تعلق بگيرد هرآينه كلامش را هرجور كه بخواهد توجيه مىكند بدون اينكه دروغ گفته باشد ( مثلا مىگويد مراد من از صيغهء افعل ، استحبات است و اين بيان قرينه بر آن ظاهر مىشود ) .
حال حديث نهم و هشتم هم مربوط به جمع دلالى است كه سابقا بحث شد كه كدام نوع آن مقبول و كدام نوعش مردود است .
حديث دهم : اخبار عرض كه در حدّ تواتر هستند و به سه دسته منقسم
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 353
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٥٣