حكم ضررى ، لا حرج فى الدين اى لا حكم حرجى و . . . كه بر دليل عنوان اولى مقدم شده و باعث مىشود كه محمول آندليل يعنى واجب دائرهاش ضيق شده و منحصر به صوم غير ضررى و وضو و غسل غير حرجى شود .
و امّا تخصّص : عبارتست از خروج بعضى از افراد از تحت موضوع دليل شرعى حقيقتا و تكوينا و در واقع و نفس الامر بدون اينكه منشأ تعبدى داشته باشد و بعبارت ديگر تخصص آنست كه افراد يك موضوع و عنوان تخصصا و خودبخود و بدون اينكه نيازمند اخراج مخرج ، و تخصيص مخصص باشد از تحت عنوان ديگر بيرون است مثلا : العلماء يجب اكرامهم ، الجهال لا يجب اكرامهم ، كه جهال تخصصا و موضوعا از علماء بيرون هستند ، يا مثلا قوم آمدند ، حمار نيامد كه حمار تخصصا از قوم بيرون است و بقول اهل ادب استثناء منقطع است و مانند الغناء حرام و الحداء حلال كه حداء ( آوازيكه ساربان به هنگام راندن شتران مىخواند ) موضوعا و تخصصا از غناء خارج است ( در كتب فقهيه محل بحث است كه آيا حداء يكنوع غناء است ولى تخصيصا و استثناءا خارج شده يا اصلا موضوعا از غناء بيرون است كه بايد به مكاسب محرمه باب غناء مراجعه شود ) .
يا مثلا : الخمر حرام ، الخل حلال يا الماء حلال كه افراد سركه يا آب موضوعا و تخصصا بيرون هستند ضمنا در باب تخصص نياز به دو دليل هم نيست بلكه يكدليل تنها هم كه باشد افراد عنوان خود را شامل است و افراد عناوين ديگر خودبخود از آن خارج هستند .
و امّا ورود : مشهور فرمودهاند : ورود عبارتست از اينكه دليل وارد موضوع دليل مورود را از بين مىبرد و موضوعا بعض الافراد از تحت دليل مورود خارج
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 329
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٢٩