قابل قبول است ( البته اجماع هم فى الجمله يعنى قطعنظر از موارد خارجيه و صفريات كه آيا در مواردى جارى مىشود كه اركان عقد تمام باشد و شك ما در صحت از ناحيهء امر خارجى باشد يا از ناحيه اركان عقد باشد كالبلوغ و العقل كه بحثى است مفصل ميان مرحوم شيخ انصارى و محقق ثانى در رسائل ) .
امّا آياتيكه بدان استناد شده چند آيه است :
1 - قوله تعالى :
« وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً »
.
كيفيت استدلال : قول را به معناى اعتقاد مىگيريم و معناى آيه اينست كه دربارهء مردمان به حسن و نيكى معتقد شويد يعنى فعل آنها را حمل بر صحت كنيد .
جوابش اينست كه : آيه راجع به حسن و قبح بحث دارد كه جهت تكليفى قضيه است نه صحت و فساد كه جهت وضعى آنست و علاوه بر اين اشكالاتى است كه شرح آن را آوردهام « 1 » .
2 - قوله تعالى :
« اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ »
.
كيفيت استدلال : ظن دو شعبه دارد :
1 - ظن حسن 2 - ظن سوء .
و واضح است كه ظن حسن اجتناب ندارد آنكه بايد از او اجتناب شود ظن سوء است پس بايد به مردم حسن ظن داشت يعنى فعل آنها را حمل بر صحت كرد .
جواب : شبيه همان جواب از آيه قبل است .
3 - قوله تعالى :
« أَوْفُوا بِالْعُقُودِ »
.
كيفيت استدلال اينست كه آيه جمع است و مفيد عموم يعنى واجب است به
هامش
( 1 ) - شرح رسائل ، ج 6 .