طهارت داشته يا نه قبل از ورود در تعقيب نماز و يا كار ديگر در اينجا بگوئيم : بايد اعتنا كند كار مشكل است .
ملاحظات
در خاتمه قاعدهء فراغ و تجاوز چند نكته را بعنوان ملاحظات ذكر مىكنند :
ملاحظه اولى : ادعاى اجماع شده بر اينكه قاعدهء فراغ مخصوص به عبادات و نماز نيست بلكه در جميع ابواب فقه از عبادات تا معاملات جارى مىشود و متبادر از اخبار هم همين است و شاهد مطلب ذيل روايت اول و دوم و سوم است كه در مقام ضرب قاعده و وضع ضابطه كليه هستند و دلالت مىكنند كه اين حكم عمومى و همگانى است .
قوله : نعم : ولى اين مقدار مسلّم است كه آن شئ كه از محل او تجاوز شده يا از آن عمل فارغ شدهايم و الان شك در آن داريم بايد از اشياء مستقله باشد يعنى ولو فعلا جزء عبادتى شده ولى ذاتا يك عمل مستقل باشد .
مثلا اجزاء نماز افعال مستقلهاى هستند اگرچه فعلا نام صلوتى دارند مستقل نيستند ولى ذاتا مستقل هستند مانند تكبيرة الاحرام ، فاتحة الكتاب ، سوره - ركوع - سجود - تشهد - سلام و در هريك از اين اعمال مستقله شك كند پس از تجاوز به شك خود اعتنا نمىكند .
امّا اگر شك در جزئى كند پس از ورود در مقدمه جزء بعدى بايد به شكش اعتناء بكند چون مقدمه جزء ، جزء مستقل محسوب نمىشود مثل شك در قرائت در حال هوى و فرود آمدن براى ركوع يا شك در ركوع در حال هوّى براى سجده و شك در تشهد در حال نهوض براى قيام كه اينها جزء مستقل نيستند بلكه مقدمهء جزء هستند