وجهان :
1 - از اصول عمليه هستند چون برخى از روايات اين باب مطلق است و بقول مطلق به ما دستور مىدهد كه به شك اعتنا نكن و بنا را بر انجام بگذار و بگذر همانند اخبار باب استصحاب پس اين قاعده هم يك قاعده تعبدى است .
2 - از امارات ظنيه است كه مصنف همين را تأييد و تقويت كردهاند و از بعض روايات بر آن استشهاد مىكنند و آن اينكه در حديث آمده : هو حين يتوضا اذكر منه حين يشك يعنى حالا كه پس از فراغ از وضو شك كرده به شك خود اعتنا نكند بدين جهت كه وى در حين وضو ملتفتتر بوده تا حالا كه شك مىكند در اين فراز كلمهء اذكريت آمده و روى آن تكيه شده و واضح است كه در اين كلمه جهت كشف از واقع اخذ شده يعنى هنگام اشتغال به عمل انسان توجهش بيشتر و عمل را طبق واقع انجام مىدهد از اين حيث به شكش اعتنا نكند . پس اماره است .
ب : آيا در تعارض قاعدهء فراغ و تجاوز با استصحاب كدام مقدم است ؟
فرض كنيد پس از تجاوز از محل جزء مشكوك در اثناء نماز يا پس از فراغ از نماز شك كرديم كه آيا اين عمل صحيح و جامع همهء اجزاء بود يا كمبود داشت ؟
در اينجا از طرفى قاعده فراغ مىگويد به شك خود اعتنا نكند چون شك بعد از فراغ از عمل يا تجاوز از محل اعتبارى ندارد و از طرفى استصحاب عدم اتيان به شئ مشكوك مىگويد : بگو انجام ندادهام و بنا را بر عدم اتيان بگذار و دوباره انجام بده حال كدام مقدم است ؟
مىفرمايد : قاعده فراغ و تجاوز بر استصحاب مقدم است .
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 295
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٩٥