گذاشت در استصحاب و يا كسب يقين كرد در وجوب صوم ) و بدنبال اين كبراى كلى ملاك وجوب صوم و افطار را بيان كردند كه : « صم للرؤية و افطر للرؤية » يعنى اوّل ماه رمضان با رؤيت هلال صوم واجب مىشود و يوم الشك را نبايد به نيت ماه رمضان روزه گرفت و آخر ماه مبارك هم با رؤيت هلال بايد افطار كرد و به مجرّد شك نتوان ترتيب اثر داد ملاك رؤيت هلال است .
كيفيت استدلال : در اين حديث دو احتمال وجود دارد :
1 - مراد از « اليقين لا يدخله الشك » عبارت باشد از يقين به دخول ماه مبارك رمضان و منظور حديث اينست كه دخول ماه رمضان بايد يقينى باشد و موضوع وجوب صوم يقين بدخول رمضان است و مجرّد احتمال و شك كفايت نمىكند كه بنابراين احتمال حديث از محل بحث ما اجنبى است و در مقام بيان موضوع وجوب صوم است كه يقين به رؤيت هلال باشد و چنين يقينى حالت سابقه ندارد . . .
2 - مراد از « اليقين . . . » عبارت باشد از يقين سابق به ماه شعبان در يوم الشك اوّل و به ماه رمضان در يوم الشك دوّم و معناى حديث اينست كه شك در دخول ماه رمضان كافى نيست و يقين سابق به عدم دخول را نقض نمىكند بلكه بايد به يقين سابق ترتيب اثر داد تا زمانيكه يقين بدخول رمضان يا شوّال پيدا كنى كه بنابر اين احتمال حديث دليل مدّعاى ما يعنى استصحاب است .
( منتها مصنف در رابطه با اين حديث تصميمى اتّخاذ نكرده و تنها به بيان احتمالات بسنده كرده ولى شايد با استفاده از شاهد دوّمى كه در سه روايت قبل آوردند بتوان تكليف اين حديث را هم روشن كرد كه به قرينهء وحدت سياق و تقارب
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 252
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٥٢