دينى و دنيوى خود بنا را بر اخذ و عمل به حالت سابقهء گذاشته و بدان ترتيب اثر مىدهند تا زمانيكه خلاف حالت سابقه براى آنها ثابت نشود و يقين به ارتفاع حالت سابقه پيدا نكنند طبق آن مشى مىكنند مثلا صبح كه مىشود كارگران با سرويس مخصوص به كارخانه مىروند و كشاورزان به مزرعه و اهل بازار به سراغ مغازهها و دانشآموزان به مدارس و . . . و شبهنگام دوباره همگى به منازل خويش بر مىگردند و در جوار خانواده مىآرمند با اينكه اول صبح احتمال مىدهد كه شايد كارخانه يا مزرعه يا مغازه و . . . ويران شده يا دچار حريق شده و . . . و يا شب هنگام احتمال مىدهد كه شايد منزل نابود گشته ولى به اين احتمال اعتنا نمىكند بلكه عملا بنا را بر طبق حالت سابقه گذاشته و آثار بقاء را مترتب مىكند و هكذا اگر تا كرهء مريخ هم مسافرت كند ، فضائى يا دريائى يا زمينى باز هم پس از پايان سفر به منزل اصلى برمىگردد و . . . خلاصه مسئله بناگذارى عملى بر طبق حالت سابقه در سراسر زندگى بشر و در امور حقيره و خطيره موجود است .
( و حتى برخى قدم را فراتر نهاده و در حيوانات ديگر از پرنده و چرنده و درنده و خزنده و گزنده نيز اين ادّعا را كردهاند كه حيوانات هم استصحاب عملى دارند يعنى عملا بنا را بر حالت سابقه مىگذارند كه بفرمودهء مرحوم مظفر در اصول فقه اين ادّعا به يك فكاهى نزديكتر است تا يك مطلب علمى چون كارهاى ساير حيوانات به مقتضاى عقل و شعور انجام نمىگيرد بلكه به مقتضاى غريزه است . . . ) .
مقدّمه دوّم : وقتى ما به شرع مقدس مراجعه مىكنيم مىبينيم از سوى شارع مقدس اين سيره ردع و ابطال نشده ( بلكه اگر قدرى جرئت كنيم مىگوئيم : ببركت
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 211
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢١١