كه متعلق يقين و شك ذاتا و ماهيتا متحد باشند با اين تفاوت كه زمانا متحد نيستند بلكه متفاوت مىباشند فى المثل متيقن ما عدالت زيد است و مشكوك هم همان است ولى از حيث زمان متيقن عدالت زيد در روز جمعه است و مشكوك عدالت زيد در روز شنبه و مابعد است پس شك در بقاء و استمرار است پس از احراز اصل حدوث عدالت فى يوم الجمعه و ضمنا تاريخ صدور فرقى ندارد كه يقين در زمان سابق حادث شده و شك در زمان لاحق بيايد مثلا ديروز يقين كرد به عدالت و امروز شك مىكند در بقاء آن و يا بالعكس باشد يعنى شك زودتر آمد و يقين بعدا حاصل شد منتها به اين صورت كه شنبه شك مىكند كه زيد عادل است يا نه و بعد از اندك تامّلى يقين مىكند كه زيد روز جمعه عادل بوده و يا همزمان حادث شوند يعنى همين الان كه يقين به عدالت يوم الجمعه آمد الان هم شك در عدالت زيد يوم السبت آمده اينها در استصحاب تاثيرى ندارد و مهم آنست كه متيقن سابق و مشكوك لاحق است و شك در بقاء ما كان داريم .
حال بحث ما راجع به همين قاعده است و سيأتى تفصيلا انشاء اللّه كه اين قاعده حجّت است .
2 - انواع استصحاب
براى استصحاب تقسيمات گوناگونى ذكر مىشود كه مجموعا سه دسته تقسيمات است :
1 - تقسيمات آن به لحاظ مستصحب ( حكم يا موضوعى كه قبلا قطعا بوده و حالا هم مىخواهيم آن را ابقاء كنيم ) استصحاب به اين اعتبار تقسيماتى دارد :