كتاب و نه سنت .
ملاك قاعدهء اليقين و شك سارى : اين قاعده در موردى جارى مىشود كه متعلق اليقين و الشك و بعبارت ديگر متيقن و مشكوك از لحاظ ماهيت و ذات و نيز از لحاظ زمان متحد و يكى باشند يعنى همان چيزى كه متيقن بود همان مشكوك است و در همان زمانى كه متعلق يقين بود به اعتبار همان زمان متعلق شك است و تنها تاريخ صدور و تحقق يقين و شك متفاوت و در دو زمان است فى المثل در روز جمعه يقين حاصل كردم كه زيد عادل است ( متيقن عدالت زيد و زمان آن هم جمعه ) و روز شنبه كه از راه رسيد به كلى شك كردم كه آيا زيد ديروز عادل بوده يا من خيالاتى شده و در جهل مركب افتاده بودم و از اصل عدالتى نبوده ( مشكوك ما هم عدالت زيد يوم الجمعه است ) ولى يقين در ظرف زمان جمعه حاصل شد و شك در ظرف زمانى شنبه و نام اين شك را شك سارى گويند بدان جهت كه شك تنها به بقاء و استمرار عدالت تعلق نگرفته بلكه سرايت كرده و يقين سابق را زير سئوال برده حال كسانى كه قاعدهء اليقين و شك سارى را حجت مىدانند گفتهاند : ما در اينجا به مجرّد اينكه روز جمعه يقين به عدالت داشتيم در روز شنبه هم بنا را بر عدالت گذاشته و آثار عدالت را مترتب مىكنيم هرچند شك ما سارى باشد و تا يقين بر خلاف نيامده اين آثار مترتب مىشود .
ولى عند المشهور اين قاعده نيز اعتبارى ندارد زيرا كه پشتوانهاى از عقل و عقلاء و شرع ندارد و تنها مستنديكه براى آن دستوپا شده اخبار لا تنقض است كه به زودى خواهد آمد و بيان خواهيم كرد كه اين اخبار آن قاعده را حجت نمىكند .
ملاك قاعدهء استصحاب : مجراى استصحاب هم مثل اليقين در موردى است
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 205
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٠٥