رسيده تا مشمول خطاب حج باشد يا نه ؟ در اينجا اگر محاسبه نداشته باشد و به دفتر حساب پسانداز و نيز به صندوقچه و كيف پول و گاوصندوق مراجعه ننمايد و صورت حساب اموال خود را مشخص نسازد چه بسيار پيش مىآيد كه افراد در واقع مستطيع بودهاند ولى در اثر ترك محاسبه حج بجا نياورده و اين واجب مهم الهى را از دست دادهاند آن هم واجبى كه فورى است و در اول ازمنهء استطاعت و امكان بايد اقدام شود لذا در اين گونه موارد فحص لازم است ولى در ساير موارد خير .
3 - و باز طبق نقل مرحوم شيخ « 1 » جماعتى از فقهاء در باب تعيين نصاب اموال زكوى چه در نقدين و چه غلات اربع فرمودهاند اگر انسان شك دارد كه نقره يا طلاى خالص او به حد نصاب هست يا خير ؟ غلّه و محصولات او در حدّ نصاب هست يا نه ؟ زكات بر او واجب است يا خير ؟ بايد فحص كند و اموالش را محاسبه كند مثلا درهم و دينار مغشوش را بايد تصفيه كند و غلات را بايد كيل و وزن كند و نمىتواند بگويد شبهه موضوعيه است و من شك دارم پس فحص واجب نيست و اصل برائت جارى مىكند خير تالى فاسد دارد و آن همان است كه در رابطه با وجوب حج از قول محقق قمى نقل شد .
قوله : و امّا البرائة : آنچه تابحال گفته آمد راجع به جريان برائت در شبهات موضوعيه تحريميه و وجوبيه بود حال راجع به شبهات حكميه وجوبيه و تحريميه آيا به مجرّد شك مىتوان از اصل برائت استفاده كرد يا خير ؟
مىفرمايد : در اين باب بلااشكال فحص لازم است يعنى اول بايد براى تعيين حكم به منابع احكام مراجعه نمود و پس از مراجعه و فحص و يأس از ظفر به
هامش
( 1 ) - رسائل ، صفحهء 310 .