2 - سيرهء مستمرّه : سيرهء مستمرّه مسلمين و علماء اسلام هم بر عدم فحص بوده .
3 - اطلاقات ادلّه : دليل عقلى و نقلى برائت هم اطلاق دارد و باطلاقش قبل الفحص را هم شامل است فى المثل روايات مىگويد : « كل شئ لك حلال حتى تعلم انه حرام » ، « الاشياء كلها على هذا حتى يستبين لك غير هذا او تقوم به البيّنه » يا در صحيحه ثانيهء زراره كه بعدا در باب ادلّه استصحاب خواهد آمد در فرازاى سائل مىپرسد : « فهل على ان شككت انه قد اصابه شئ ان انظر فيه ؟ قال ( ع ) لا و لكنك انما تريد ان تذهب الشك الذى وقع فى نفسك . . . » پس در شبهه موضوعيه فحص لازم نيست .
قوله : نعم : از قاعدهء كليه مذكور كه در شبهه موضوعيه فحص لازم نيست بعض از محققين پارهاى از موارد را استثنا كردهاند كه جناب مصنف به سه مورد اشاره دارند :
1 - طبق نقل مصباح الاصول « 1 » مرحوم محقق نائينى در پارهاى از موارد فحص و نظر را لازم دانسته و آن در مواردى است كه كليهء مقدمات علم به يك امر براى مكلف حاصل باشد غير از مقدمهء اخيره و جزء اخير علت تامه كه در اين فرض تحصيل آن مقدمه لازم است و مثال آورده به اينكه : شخص مكلفى را فرض كنيد كه در سحر ماه مبارك رمضان بر بالاى بام منزل مشغول سحرى خوردن است و افق مقابل چشمان او است و هوا هم كاملا صاف است و خلاصه از هرجهت مقتضى موجود و مانع مفقود است و كافى است كه چشم از سفره و غذا برداشته و به افق
هامش
( 1 ) - جزء ثانى ، صفحهء 512 .