1 - حديث نبوى : اين حديث را ابن ابى جمهور در كتاب غوالى اللئالى نقل كرده و آن اينكه : روزى پيامبر خدا ( ص ) براى مسلمانان خطبه مىخواند و در آن فرمود : خداوند بر شما حج را واجب فرموده ، مردى از ميان جمعيت برخاسته گفت : يا رسول الله ( ص ) آيا هرسال يكنوبت حج واجب است يا در همه عمر يك بار ؟ حضرت ضمن سخنانى فرمودند : مرا واگذاريد نسبت به آنچه كه من شما را واگذاردهام يعنى چيزى را كه من خود نگفتهام سئوال نكنيد سپس فرمودند : امتهاى سلف كه گرفتار و هلاك شدند بخاطر اين بود كه زياده از حدّ از انبياء سئوال مىكردند و موجب اذيت و آزار انبياء مىشدند ( بعنوان نمونه داستان بقره در سورهء مباركهء بقره معروف است كه مثل روشنى از بهانههاى بنى اسرائيلى است ) سپس حضرت فرمودند : « فاذا امرتكم بشئ فأتوا منه ما استطعتم » .
محل شاهد همين جمله است كه مشهور گفتهاند : منظور اينست كه وقتى شما را به يك واجب و مركبى فرمان دادم آنچه را كه از آن واجب برايتان مقدور است انجام دهيد و بواسطه يك يا چند جزء يا شرط متعذر آن واجب ساقط نمىشود .
2 - حديث علوى ( ع ) : اين حديث را نيز ابن ابى جمهور احسائى در غوالى نقل كرده كه على ( ع ) فرموده : « ما لا يدرك كله لا يترك كلّه » .
كيفيت استدلال روشن است كه عمل مركبى كه كل آن قابل درك نيست و نمىتوانيد انجام دهيد نبايد همهء آن را ترك كنيد بلكه به مقدار مقدور را از دست ندهيد .
3 - حديث علوى ( ع ) : اين حديث را نيز ابن ابى جمهور در غوالى نقل كرده و آن اينكه « الميسور لا يسقط بالمعسور » يعنى آن عملى كه ميسور و مقدور است
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 182
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٨٢