گوشههائى اشاره كرده و چون مصنف وارد نشده ما نيز اجتناب مىكنيم ) .
النوع الرابع
نوع چهارم از انواع شبهه وجوبيه پيرامون شبهات موضوعيه وجوبيه و دوران بين اقل و اكثر ارتباطى است در اينكه آيا احتياط لازم است و بايد اكثر را بجاى آوريم يا نه ؟ از فرمايشات مرحوم شيخ « 1 » استفاده مىشود كه بايد احتياط كرد و اتيان اكثر نمود و جاى اجراء برائت نسبت به اكثر نيست نه برائت عقلى و نه نقلى . . .
ولى جناب مصنف تفصيل دادهاند ما بين اينكه : اگر شك ما در ما نحن فيه از قبيل شك در محصل واجب يا شك در محصل عنوان يا در محصل غرض باشد بايد احتياط كرد مثلا مولى فرموده : يجب عليكم صوم شهر هلالى متوالى بين الهلالين و ما در خارج شك كرديم كه آيا اين عنوان با سى روز كه اكثر است تحقق مىيابد يا با بيست و نه روز كه اقل است در اينجا حتما بايد احتياط كنيم همانگونه كه در شبهه وجوبيه حكميه هم ذكر شد و الدليل هو الدليل كه اشتغال يقينى آمده و آن مستدعى فراغت يقينيه است .
و امّا اگر شك ما در تحصيل اين عناوين نباشد بلكه صرفا شك در اطاعت و امتثال است و رفع عقاب و درست كردن معذوريت است در اينجا دو احتمال متصور است : مثلا مولى فرموده : اكرام مجموع علويين مدينه من حيث المجموع ( تا بشود عام مجموعى و بهمپيوسته و همهء افراد اجزاء آن باشند و ارتباطى باشد و گرنه عموم استغراقى مورد بحث نيست كه هرفردى مستقلا امتثال و عصيان و ثواب و عقاب داشته باشد ) بدنبال اين امر عبد يقين كرد كه مثلا صد نفر از افراد از علويين هستند و
هامش
( 1 ) - رسائل ، صفحهء 285 .