امّا برائت عقلى : عقل مىگويد : عقاب بدون بيان قبيح است و نسبت به فلان جزء مشكوك بيانى نرسيده پس عقابى نيست و هذا معنى اصل البرائة .
و امّا برائت شرعى : رفع ما لا يعلمون ، الناس فى سعة ما لا يعلمون و . . .
2 - عدّهاى از متأخرين از قبيل مرحوم محقق سبزوارى صاحب الذخيره و كفاية الاحكام و مرحوم شريف العلماء مازندرانى استاد مرحوم شيخ برآنند كه در دوران بين اقل و اكثر ، اكثر واجب است و بايد نماز با سوره را بجا آوريم و به اقل قناعت نكنيم از قول اين عده در رسائل مرحوم شيخ شش دليل نقل و نقد شده است كه دليل اوّل اينها « 1 » تحت عنوان ان قلت آمده و پنج دليل بعدى از ثمّ بما ذكرنا . . . ذكر شده « 2 » و به قول مرحوم شيخ « 3 » از متقدمين هم به سيد مرتضى و شيخ طوسى اين قول نسبت داده شده ولى سخنان آنان مختلف است و عليحده بايد بحث شود .
3 - مرحوم آخوند خراسانى به پيروى از ايشان ( مرحوم محقق نائينى ) تفصيل دادهاند ميان برائت عقليه و نقليه « 4 » :
از نظر عقلى فرمودهاند مجراى اصالة الاحتياط است و بايد اكثر را اتيان كرد ولى از حيث نقلى مجراى اصل برائت است و اطلاقات ادلّه برائت اينجاها را ميگيرد و چون دليل شرعى بر برائت داريم بر حكم عقلى به احتياط مقدم مىشود .
( اين قول در متن كتاب اصول استنباط نيامده ) .
4 - طبق نقل مرحوم شيخ « 5 » : صاحب فصول تفصيل ديگرى داده و آن
هامش
( 1 ) - رسائل ، صفحهء 274 .
( 2 ) - رسائل ، صفحهء 275 .
( 3 ) - رسائل ، صفحهء 272 .
( 4 ) - كفاية الاصول ، ج 2 ، صفحهء 228 .
( 5 ) - رسائل ، صفحهء 277 .