از شيخ اعظم « 1 » در الرابع آوردهاند و گاهى منشأ شبهه اجمال دليل است كما هو الغالب و مثالهاى متعدّدى شيخ نقل فرموده « 2 » كه يكى از آنها در كتاب آمده . و آن اينكه :
در لسان دليل آمده : الغناء حرام ولى ما نمىدانيم معناى غناء چيست ؟ آيا صوت مطرب را گويند ؟ يا صوت مرجّع را ؟ ( نسبت بينهما عموم من وجه است و صوتيكه هم مطرب باشد و هم مرجع مادّه اجتماع است ) و كداميك متعلّق حرمت است .
و گاهى منشأ شبهه تعارض نصين است كه مصنف به همان غناء مثال زده كه فرضا نصى دلالت كرده بر اينكه مراد صوت مطرب است و نص ديگر گفته مراد صوت مرجع است شما مىتوانيد مثال بزنيد به اينكه نصى دلالت كرده بر حرمت صلوة ظهر در عصر غيبت در روز جمعه و نصى ديگر بر حرمت صلوة الجمعه و با توجّه به اينكه علم اجمالى داريم كه در يك ظهر يك نماز بيشتر واجب نيست اين علم اجمالى سبب تعارض حديثين مىشود .
احكام اين سه صورت : مصنف فرموده : آنجا كه منشاء شبهه فقدان نص يا اجمال دليل باشد يعنى دو مسئله اوّل حكم همان است كه در شبهه موضوعيهء تحريميه گفته آمد و آن وجوب اجتناب از كلا المشتبهين است و دليل مطلب همان دليل است كه در شبهه موضوعيه گفته آمد :
1 - دليل عقلى بر حرمت مخالفت قطعيه و وجوب موافقت قطعيه .
2 - اخبار و روايات دالّه بر اين مطلب .
هامش
( 1 - 2 ) - رسائل ، صفحهء 262 .