حرام است غير محصوره شمرده شده ولى ده هزار حبّه برنج داخل يك ظرف محصوره حساب شده و حال آنكه شمارش اين بمراتب مشكلتر است و نيز بر حسب اشخاص فرق دارد ، بر حسب ازمنه فرق دارد و لذا حدود معين و مشخصى ندارد .
قوله : و منه يعلم : بطور كلّى گاهى شبهه قليل در قليل است مثلا علم اجمالى داريم كه يكى از دو ظرف آب نجس است كه اطراف شبهه دو تا است و يكى نجس است اينجا بالاجماع شبهه محصوره است و حكمش وجوب اجتناب از همهء اطراف است و گاهى شبهه قليل در كثير است مثلا علم اجمالى داريم كه يكى از هزاران اناء نجس است اين قسم هم بالاجماع غير محصوره است و احتياط در آنجا لازم نيست و گاهى شبهه كثير در كثير است مثلا دو هزار گوسفند داريم يا دو هزار ظرف آب داريم كه يقينا پانصد ظرف نجس و لازم الاجتناب است و شبهه كثير در كثير است يعنى پانصد در دو هزار حال آيا اين قسم از شبهه محصوره است يا غير محصوره ؟ قطعا محصوره است زيرا كه نسبت مجموع محرمات يا متنجسات به مجموع اناءها ربع يعنى 4 / 1 است و اطراف شبهه چهار تا است كه يقينا محصوره محسوب مىشود پس مجرّد كثرت اطراف كه مثلا دو هزار ظرف در كار است باعث نمىشود كه شبهه غير محصوره شود .
مرحلهء دوّم يا بيان حكم : حكمش اينست كه معمولا همهء اطراف آن مورد ابتلاء مكلف واقع نمىشود بلكه بعض الاطراف مبتلابه است و نسبت به آن بعض هم اصل برائت جارى مىشود و احتياط لازم نيست آرى اگر تصادفا پيش آمد و مكلف از ارتكاب جميع متمكن شد البتّه بايد از مقدار حرام اجتناب كند مثلا 999 فرد را مرتكب شود و از فرد هزارم اجتناب كند زيرا كه اگر آن را هم مرتكب شود
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 146
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٤٦