بر ارتكاب حرام البتّه تجرى هم اقسامى دارد كه بعضى از آنها تجرى بر مقطوع الحرمة است و بعضى بر محتمل الحرام و اينجا از اين قبيل است و وقتى داخل در تجرى شد همان بحثهاى فصل اوّل از فصول ثلاثهء جزء ثانى پيش مىآيد كه آيا تجرى عقابآور هست يا نه ؟
مشهور فقهاء و منجمله مصنف تجرى را موجب عقاب دانسته و شيخ اعظم و ديگران آن را موجب عقاب ندانستند بلكه صرفا گفتند قبح فاعلى دارد و اين اقدام كاشف از سوء سريره و خبث باطن است و گرنه قبح فعلى در كار نيست فلا عقاب .
تنبيه سوّم
تنبيه سوّم از تنبيهات شبهه محصوره راجع به شرائط تنجيز علم اجمالى است :
تابهحال كرارا ذكر كرديم كه علم اجمالى منجّز است و مخالفت قطعيهء آن حرام و موافقت قطعيهاش واجب است و گاهوبيگاه به گوشهاى از شرط التأثير آن اشارتى برفت ولى حال در اين تنبيه به تنها شرط تأثير آن مىپردازيم و آن اينكه :
علم اجمالى هنگامى منجّز تكليف است كه ما يقين كنيم كه بدنبال علم اجمالى تكليف مىآيد على كل حال يعنى نسبت به هرطرفى از اطراف علم اجمالى است كه تأثير گذاشته و وجوب موافقت مىآورد و خلاصه هريك از اطراف شبهه بگونهاى باشند كه با آمدن علم اجمالى وجوب اجتناب پيدا كنند و جورى باشد كه اگر تفصيلا مىدانستيم همين طرف حرام است خطاب تنجيزى صادر شد و يا آنطرف هم كذلك .
بنابراين اگر اطراف شبهه داراى اين ويژگى نباشند و بدنبال علم اجمالى در