كسى در دو دليلى كه سابقا آورديم دقّت كند اين مطلب را خواهد يافت .
قوله : نعم : طبق بيان شيخ اعظم « 1 » ، مرحوم صاحب المدارك به اصحاب نسبت داده است كه آنها در اين مسئله فرعيه كه ذيلا عنوان مىشود قائل به تفصيل هستند و آن اينكه :
اگر قطرهء نجاستى ميان يكى از دو ظرف آب بيفتد علم اجمالى مؤثر است و از هردو بايد اجتناب كرد ولى اگر اجمالا بدانيم كه يا درون ظرف آب و يا به پشت ظرف اصابت كرد ، درون ظرف و يا در خارج از آن روى نقطهاى از زمين افتاد در اينجا اجتناب لازم نيست و از ظرف آب مىتوانيم استفاده كنيم .
جناب صاحب حدائق برداشتش اين شد كه چون داخل اناء و خارج آن از دو مقوله هستند لذا اصحاب گفتهاند احتياط لازم نيست ولى به عقيدهء ما ديديم كه بين اين صور فرقى نيست از دو مقوله هم باشند ادلّه تنجيز آن را شامل است حال گويا كسى از مصنف مىپرسد پس شما اين مسئله را چگونه توجيه مىكنيد ؟ و فتواى مشهور بر چه اساس است ؟
مصنف مىفرمايد : لعّل اين فتوى از اين باب باشد كه معمولا خارج اناء و يا پشت آن مورد ابتلاء مكلف نيست و بر حسب عادت داخل اناء محل ابتلاء است و اگر از اين قبيل شد در تنبيه ثالث خواهد آمد كه هرگاه از اطراف علم اجمالى يكطرف از محل ابتلاء خارج باشد علم اجمالى تأثير ندارد و شرط اساسى آن منتفى مىشود و سيأتى بيانه .
امّا اگر فرض كنيم كه در همين مثال خارج الاناء هم بالفعل مبتلاء به باشد
هامش
( 1 ) - رسائل ، صفحهء 248 .