د . بناى عقلا . دليل ديگر بر حجيت خبر واحد بناى عقلاست . سيرهء عقلاى قائم است به اينكه خبر موثوق الصدور از مخبر ثقة و مأمون از كذب را كه در آن احتمال خلاف نمىرود ، مورد عمل قرار دهند . حتى در دستوراتى كه دولتها - و اصولا هر حاكمى - صادر مىكند به همين سيرة عمل مىشود ؛ يعنى ظواهر الفاظ را مىگيرند . اگر اين بنا نباشد و قرار بگذارند حجيت و عدم حجيت هر قولى را به بحث بگذارند ، اختلال نظام پيش مىآيد . البته بايستى مخبر ثقة و مأمون از كذب بوده و خبر اطمينانآور باشد . در اين صورت ، از نظر عقلاء احتمال ضعيف در خطا - بودن مطلب - ملغى است .
در جامعهء اسلامى نيز كه مسلمانها از افراد عقلاء هستند ، براى تبليغ و بيان قانون و رساندن احكام ، طريقهء جديدى اختراع نشده است و مطابق همان سيرهء عقلاء عمل مىشود . در زمان پيغمبر اكرم ( ص ) اشخاصى بودند كه به روستاها و شهرها و كشورها مىرفتند و تبليغ و بيان احكام مىكردند و هيچيك از آنها نمىپرسيد « آيا شما راست مىگوييد ؟ » و يا نمىگفت « لازم است خود ما بياييم و از پيامبر اكرم ( ص ) بپرسيم كه آيا اين سخن ، سخن خود اوست » بلكه همه عمل مىكردند . در اين زمان نيز قول كسانى كه مىروند و نقل فتوا مىكنند مورد قبول و عمل مردم قرار مىگيرد .
اما آيا بايد گفت كه بناى عقلاء وقتى حجت است كه از طرف شارع مقدس امضا شده باشد و يا بايد گفت نياز به امضا نيست و همينكه شارع مقدس بنا و سيرهاى را رد نكرد خودش دليل بر امضاست و « عدم الردع دليل على الامضاء » .
در اين بحث آياتى مورد استناد قرار مىگيرد ، از جمله « و لا تقف ما ليس لك به
علم اصول ( فارسى ) — صفحة 300
مساهمون: محمد موسوى بجنوردى
ص٣٠٠