فرقى بين متجرى و عاصى در استحقاق عقوبت وجود ندارد .
فرق ماهوى « معصيت » و « تجرّى »
« ان المعصية هو الاقدام على مخالفة المولى فيما صادف الواقع فالنسبة بين التجرّى و المعصية الحقيقية هو التباين . فمن شرب الماء معتقدا لخمريته تحقق التجرى دون المعصية و من شرب الخمر ملتفتا الى الخمرية و الحرمة تحقق العصيان دون التجرى » . « 1 »
بين تجرّى و معصيت يك ما به الامتياز و يك ما به الاشتراك وجود دارد .
ما به الاشتراك اين است كه هر دو مخالف حجت فعلى مىباشند و ما به الامتياز اين است كه در تجرّى عدم مصادفهء با واقع و در معصيت مصادفهء با واقع است .
مصادفه و عدم مصادفه هر دو امرى غير اختيارى است و قانونگذار نمىتواند استحقاق عقوبت را متوقف بر امر غير اختيارى كند كه بگويد اگر مصادف با واقع بود عقاب مىشود . اين مصادفه و عدم مصادفهء با واقع از حيطهء قدرت مكلف خارج است . پس همانطور كه گفتيم آنچه بعد مىآورد ، نفس خروج از رسوم عبوديت است و همان سوء سريرهاى است كه در نفس مكلف است كه اقدام مىكند و مخالفت حجت فعلى مىكند و بعد معلوم مىشود كه مكلف اشتباه كرده است و اين آن نيست . اما چه فرقى مىكند آن باشد يا نباشد . شما تمام مراحل بعد
هامش
( 1 ) اصطلاحات الاصول .