مرحوم قزوينى . . . به راه خطا رفته
در تصحيح يك متن كهن ، اعم از نثر يا نظم ، تنها تكيه كردن به قديمترين نسخه چون مستشرقان ناآشنا به رموز و دقايق ادب فارسى ، يكى از وسائل كار است و بازشناختن صورت اصيل از دخيل و صحيح از سقيم مستلزم آشنا بودن با محيط اجتماعى و تربيتى ، اوضاع و احوال سياسى ، مصطلحات ادبى و عاميانه ، مطالعهء كليهء آثار منظوم و منثور ، آداب و رسوم مردم و رسم الخط و كتابت آن عصر به علاوهء وقوف بر تحصيلات ، مطالعات ، معتقدات ، سير معنوى تحول فكرى و سوانح عمرى سراينده يا نويسندهء آن متن است . در مورد متون شعرى علاوه بر اينهمه ، تأثير و نفوذ گويندگان پيشين را در آثار گويندهء مورد نظر نيز نبايد از خاطر دور داشت . اگر جز اين كرديم و تنها « اقدم نسخ » را مأخذ قرار داديم دچار اشتباهات عجيب مىشويم بهطورىكه مرحوم قزوينى با آن همه دقت و امانت نيز به راه خطا رفته ، گاه چنان مجذوب « نسخهء اقدم » شدهاند كه كار به ترك اولى كشيده است و به عنوان نمونه چند مورد آن ياد مىشود :
چون به صفحهء 354 ديوان مصحح وى نظر بيفكنيد مىبينيد نوشته