سبب مقابلهء چاپ خلخالى هر وقت مقدمهء دقيق و مبسوط شادروان قزوينى را از نظر مىگذراندم اين پرسش به ذهنم مىآمد كه با وجود اشارهء نويسندهء مقدمه به اين مطلب كه ، خلخالى در حافظنامه با كمال صداقت و درستكارى نوشته است كه متن چاپ 1306 با اصل نسخهء خطى اختلاف فاحش پيدا كرده است ، ديگر چه لزومى داشت كه علامه قزوينى و دكتر غنى « با كمال دقت چهار مرتبهء متوالى » « 8 » به مقابلهء متن چاپ 1306 و نسخهء خطى خلخالى وقت صرف كنند .
چون در مقدمه غير از كشف غلطهاى چاپ خلخالى دليل ديگرى براى اين ممارست در مقابله تصريح نشده است اين امر مبهم مىنمود تا اينكه برخورد با يك كلمه در غزلى موجب شد خط سيرى را براى روشن شدن اين ابهام دنبال كنم .
در جريان مقابلهء چاپ قزوينى با نسخهء خطى « خ » كه اختلاف ميان آن دو را در حاشيهء يك مجلد چاپى يادداشت مىكردم ، گاهى در اين نكته كنجكاو مىشدم كه علامه قزوينى در موارد اختلاف با نسخهء اساس ، متن منتخب خود را از چه منبعى اخذ كرده است . در غزل شماره 206 مصرع دوم بيت هشتم در نسخهء خطى « خ » چنين كتابت شده است : « دستم اندر ساعد ساقى سيمينساق بود » . اما اين مصرع به صورت « دستم اندر دامن ساقى . . . » چاپ شده است . در هيچيك از نسخ خطى معتبر قرن نهم كه بررسى كردهام كلمهء « دامن » بجاى « ساعد » در اين بيت كتابت نشده است .
به نسخههاى چاپى كه جزو منابع آن شادروان بود ، و اكنون در كتابخانهء دانشكدهء ادبيات دانشگاه تهران و كتابخانهء مجلس نگاهدارى مىشود ، و همچنين به شرح سودى كه مورد توجه قزوينى بود مراجعه كردم . در هيچكدام كلمهء « دامن » نبود . ولى بر حسب تصادف اين كلمه را در اين مصرع در چاپ خلخالى يافتم و بر گمانى كه داشتم استوارتر شدم .
ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — صفحة 1394
مساهمون: شمس الدين حافظ
ص١٣٩٤